Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

'Koerdische realiteit' in Syrië verontrust Ankara

7 augustus 2012 - De burgeroorlog in Syrië heeft verstrekkende gevolgen in Turkije, niet alleen vanwege de duizenden vluchtelingen die het land binnenstromen. Het uiteenvallen van Syrië raakt Turkije in het hart: de Koerdische kwestie.

De geschiedenis aan de grens lijkt zich te herhalen. Na de val van Saddam Hoessein in Irak verwierven Irakese Koerden autonomie in Noord-Irak, dat grenst aan Turkije. Het leidde tot spanningen met Turkije, dat vreesde voor onrust onder Turkse Koerden. In 2008 voerde het Turkse leger een offensief tegen de Koerdische rebellengroepering PKK uit in het grensgebied, en opnieuw in de zomer van 2011. Turkije's betrekkingen met de Koerdische Regionale Regering (KRG) zijn inmiddels echter goed en de handel floreert. Turkije is Iraks belangrijkste handelspartner en investeerde in 2011 voor $8 miljard in de Irakese economie. Gezien de moeizame verhouding met de centrale regering in Bagdad is steun van Ankara, en Turks geld, voor de KRG van groot belang. Andersom hoopt Ankara dat de KRG een temperende invloed heeft op de PKK.

De precaire vriendschap staat echter onder druk nu het Syrische conflict steeds nadrukkelijker ook een Koerdische dimensie heeft. In het ontstane machtsvacuüm hebben Syrische Koerden, ca. 10% van de bevolking, de controle verworven over delen van Noord-Syrië (zie foto; aan de grens met Turkije) - daarin gesteund door de Irakees-Koerdische president Massoud Barzani. Het voedt in Turkije de angst dat  Koerdische separatisme vanuit deze nieuwe basis de grens oversteekt. De PKK, naar verluid gesteund door de Syrische president Al-Assad, zou een invloedrijke rol hebben in de machtsovername in Koerdisch Syrië.

Regionalisering van de Koerdische kwestie
De Koerden zijn 's werelds grootste staatloze volk: naar schatting 30 miljoen mensen, verdeeld over Turkije, Iran, Irak en Syrië. Grensoverschrijdende samenwerking tussen verschillende Koerdische groeperingen is echter zeldzaam; de strijd om rechten of zelfs autonomie werd (en wordt) gevoerd tegen de regimes in kwestie. Met het wegvallen van de centrale macht in Irak en Syrië echter zijn de onderlinge banden tussen de Koerdische PYD in Syrië, de KRG in Irak en de PKK in Turkije, een regionale factor van betekenis geworden.

In eigen land voert de Turkse regering de druk op. Op 23 juli startte het Turkse leger een offensief tegen de PKK in de provincie Hakkari in het uiterste zuidoosten van het land. Volgens Minister van Binnenlandse Zaken Idris Naim Sahin zouden daarbij 115 PKK-strijders zijn omgekomen. Inmiddels is de provincie goeddeels verboden gebied verklaard en dringt nieuws daarvandaan maar mondjesmaat door. In reactie op de de facto machtsovername door Syrische Koerden is de militaire aanwezigheid aan de grens met Syrië versterkt: vorige week hield het leger een militaire oefening bij Mardin. De Turkse premier Recep Tayyip Erdogan verklaarde dat Turkije militair optreden tegen de PKK in Syrië niet zal schuwen om de eenheid in Turkije te bewaren.

Zwakke plek
De situatie in Noord-Syrië legt de vinger echter op de zwakke plek: zolang Turkije geen voor alle partijen bevredigende oplossing vindt voor de Koerdische kwestie, is Ankara’s positie in de regio, zeker als democratisch model, kwetsbaar. Militair optreden in Syrië tegen de PKK en PYD is bovendien onwaarschijnlijk: internationale steun daarvoor lijkt buiten bereik, en bovendien is het stedelijk gebied en dus een recipe for disaster met onvermijdelijke burgerslachtoffers en chaos.

Het zou veel verstandiger zijn als Ankara de banden met Syrische Koerden aanhaalt, aldus analist Semih Idiz, net als met de KRG in Noord-Irak. Goede betrekkingen met Turkije zijn op de lange termijn in hun voordeel, zeker gezien de voorzienbare chaos in Syrië. ‘De Koerden in Syrië van zich vervreemden en de banden met de Koerden van Noord-Irak op het spel zetten, simpelweg omdat Turkije niet in staat is geweest om zijn Koerdische fobie te overwinnen en zijn eigen Koerdische probleem op te lossen, dat is de slechtst denkbare weg die Turkije kan kiezen.’

De nieuwe 'Koerdische realiteit' in Syrië wakkert ondertussen ontegenzeggelijk het verzet aan onder Turkse Koerden tegen het huidige Turkse beleid, dat weliswaar mondjesmaat de rechten van Koerden verruimt maar volhardt in een keiharde aanpak van (vermeend) separatisme en verzet. Dat is weer koren op de molen van veel Turkse nationalisten die elke Koerdische eis om meer rechten diep wantrouwen. Columnist Ihsan Dagi typeert de polarisering als een zero-sum game: ‘Zolang winst voor de Koerden beschouwd wordt als verlies voor de Turken kan er geen overtuigende basis zijn voor een gezamenlijke toekomst voor de Koerden van Turkije en de Turken. Simpelweg omdat het Koerden uitsluit van een gemeenschappelijk “ons”. En zolang Koerden in de praktijk geen deel uitmaken van “ons”, is het onmogelijk om te zeggen dat we echt willen samenleven als gelijkwaardige burgers.’

 


« First 1 2 3 4 5 6 7 Last »