Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Turkije 'all-inclusive'?

3 oktober 2012 - Op zondag 30 september kwam in de Sportarena in Ankara het Vierde Algemene Congres van de AK-partij bijeen. Het thema van de bijeenkomst was: ‘Doel: 2023’, een verwijzing naar de viering van het honderdjarig bestaan van de Republiek Turkije. In zijn langverwachte (en tweeëneenhalf uur lange) toespraak ontvouwde premier Recep Tayyip Erdoğan een nog veel ambitieuzer streven: een visie tot 2071, verwijzend naar de slag bij Manzikert in 1071. De Byzantijnen versloegen toen de Turkse Seljuken, daarmee de weg openend voor de opmars van de Turken die zou uitmonden in de totstandkoming van het Osmaanse Rijk.

De premier sprak in het volgepakte stadion tot de verzamelde partijgenoten en internationale genodigden. De laatsten kwamen voornamelijk uit het Midden-Oosten. Met name Egypte was goed vertegenwoordigd, ofschoon het meeste applaus opklonk voor de leider van Hamas Khaled Mashaal, aldus de regeringsgezinde krant Zaman. De bijeenkomst werd live uitgezonden op staatszender TRT en kon rekenen op immense belangstelling, ook buiten partijkringen. Naast de 10.000 aanwezigen, bevonden zich naar schatting twee keer zoveel belangstellenden buiten de hal. Niet iedereen was welkom: de uitsluiting van vertegenwoordigers van een achttal media die de oppositie ondersteunen, ontlokte veel kritiek. Wat de AK-partij (sinds 2002 vrijwel onbetwist aan de macht) bespreekt op een dergelijk congres is immers voor iedereen van belang.

Polarisering
Turkije bevindt zich (zoals vrijwel altijd overigens) in een cruciale fase. Sinds de herverkiezing van Erdoğan (juni 2011) wordt de binnenlandse agenda beheerst door twee zaken: de herziening van de uit 1982 daterende Grondwet en het vinden van een oplossing voor de snel escalerende Koerdische kwestie. En ongelukkig genoeg is er ook nog een samenhang tussen deze twee polariserende kwesties.

In de strijd tussen de PKK en de Turkse strijdkrachten zijn de afgelopen veertien maanden ruim 700 doden gevallen, het hoogste dodental in dertien jaar. De burgeroorlog in buurland Syrië en de Koerdische dimensie van dat conflict, maakt het vinden van een oplossing voor de al bijna vier decennia slepende kwestie urgenter dan ooit. Het grote Turkse publiek heeft nog maar weinig sympathie voor de eisen van de Koerden, ook wanneer die beperkt zijn tot culturele autonomie. Eerdere pogingen van de regering-Erdoğan bleken te halfslachtig om een doorbraak te bewerkstelligen. De geheime dienst voerde in opdracht van de premier in 2011 nog onderhandelingen met PKK-leider Abdullah Öcalan. Öcalan, die levenslang uitzit op het eiland Imralı.  in voerde, is voor steeds meer politici en burgers echter een onaanvaardbare gesprekspartner. Tegelijkertijd worden negen parlementariërs van de Koerdische BDP bedreigd met rechtsvervolging, nadat ze in een iets te innige omhelzing met vooraanstaande PKK-strijders waren gefotografeerd. Daarmee lijkt ook de parlementaire weg tot onderhandelingen met de Koerden afgesneden. 

Voor het opstellen van die nieuwe Grondwet ontbeert de AKP de vereiste meerderheid (66,6%) in het parlement. Steun van één van de drie oppositiepartijen is noodzakelijk. De laatste maanden namen waarnemers op grond van de sterk toegenomen nationalistische retoriek van de premier aan dat hij hiervoor toenadering zocht tot de nationalistische MHP (53 zetels van de 550, samen met AKP goed voor 379 zetels ofwel ruim de vereiste 2/3 meerderheid). Indien de AKP met de MHP een compromis zou moeten sluiten inzake de grondwet, dan is het vrijwel zeker dat de Koerdische belangen daarvan het eerste slachtoffer zijn. De MHP is niet geneigd op dit terrein ook maar enige concessie te doen. Zo’n samenwerking zou voor hen die hopen op een grondwet die ‘all inclusive’ is, d.w.z. recht doet aan de etnische en religieuze verscheidenheid van Turkije, een streep door de rekening betekenen. In zijn toespraak tot het congres stelde Erdoğan nadrukkelijk dat het de bedoeling is dat de nieuwe grondwet niemand uitsluit. Een modern, democratisch Turkije biedt ruimte aan verschillende levensstijlen: geen dominantie van een meerderheid over een minderheid, maar ook niet andersom, hield Erdoğan zijn gehoor voor.

Met name de grootste oppositiepartij CHP (goed voor 135 zetels), is niet op voorhand overtuigd van de oprechtheid van Erdoğan’s uitspraken. De controverse tussen de regerende AKP en de CHP, die vooral de belangen van de seculiere Turken behartigt, over tal van zaken die ook bij het opstellen van de grondwet spelen, is inmiddels zo hoog opgelopen dat er weinig kans is op een compromis. 

President
Zo is daar bijvoorbeeld de wens van Erdoğan voor invoering van een meer presidentieel systeem, gekoppeld aan zijn streven om in 2014 de eerste rechtstreekse presidentsverkiezingen te winnen. Oorspronkelijk was de gedachte dat Abdullah Gül, de huidige president, Erdoğan dan zou opvolgen als president (de zogenaamde Putin-Medvedev constructie). Een voorstel dat in Turkije niet overal op onverdeeld enthousiasme kon rekenen. Een uitspraak van het Turkse Constitutionele Gerechtshof eerder dit jaar dat de President een tweede zevenjarige termijn mag hebben, heeft dit plan echter doorkruist. Nu bestaat immers de mogelijkheid dat president Gül zich in 2014 opnieuw kandideert. Hij zou zich in dit streven gesteund kunnen voelen door de uitkomst van een recente peiling, uitgevoerd door Metropoll. Op de vraag wie men liever als president ziet, koos 57% Gül en slechts 20% Erdoğan.

Vandaar dat Ankara-watchers goed kijken naar de zichtbaarheid van loyale Erdoğan-aanhangers en in hoeverre die in de partijgelederen nadrukkelijk naar voren worden geschoven. Numan Kurtulmuş, leider van een in september opgeheven en in de AKP opgegane conservatieve partij, is een van de kanshebbers. Het feit dat hij de vrijdag voor het congres de premier begeleidde naar de moskee, bevestigde dat beeld. Ook Osman Can, voormalig rapporteur van het Constitutioneel Hof, wordt getipt. Beiden maken inderdaad deel uit van de nieuwe Algemene Vergadering van de AKP (50 leden), die een Uitvoerende Raad zal kiezen. Invloed hebben ze daardoor zeker, maar of ze in de voetsporen van deze succesvolle premier zullen durven treden, staat nog te bezien.


 

 


« First 1 2 3 4 5 Last »