Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Persscan TI: 9-16 februari 2012

POLITIEK - Conflict tussen openbaar ministerie en veiligheidsdienst
De Turkse media is sinds vorige week in de greep van een conflict tussen het justitiële apparaat en de nationale veiligheidsdienst, de MİT. Het huidige hoofd van de veiligheidsdienst en vier oud-functionarissen werden gedagvaard om te getuigen in een grootschalig onderzoek naar de KCK, de vermeende civiele tak van de Koerdische PKK.

Sadrettin Sarıkaya, een openbare aanklager met bijzondere bevoegdheden, verzocht het vijftal op 7 februari jongstleden te getuigen in het onderzoek naar de KCK (Koma Civakên Kurdistan - Vereniging van Koerdische Gemeenschappen). De dagvaarding  van MİT-chef Hakan Fidan (zie foto, rechts), zijn voorganger Emre Taner, voormalig plaatsvervangend hoofd Afet Güneş en twee oud-medewerkers van de MİT leidde alom tot verbazing in Ankara. De kwestie ligt politiek uiterst gevoelig gezien de MİT, direct onder de premier ressorteert. Bovendien wordt Hakan Fidan beschouwd als een belangrijke vertrouweling van premier Erdoğan, die hem persoonlijk voor de functie had geselecteerd.

Vice-premier Bülent Arınç betwijfelde of het Turkse openbaar ministerie bevoegd is om functionarissen van de MİT te horen zonder directe toestemming van de premier. De MİT tekende op 9 februari bezwaar aan tegen de dagvaarding, met het argument dat Sarıkaya toestemming van de premier nodig zou hebben. Sarıkaya legde dit bezwaar echter naast zich neer en vaardigde op 10 februari vier arrestatiebevelen voor de oud-functionarissen uit, met daarnaast een verzoekschrift om de getuigenis van Fidan af te nemen.

De volgende dag  werd Sarıkaya door Fikret Seçen, de plaatsvervangend procureur-generaal, uit zijn functie ontheven. Procureur-generaal Turan Çolakkadı liet in een toelichting weten dat Sarıkaya de vertrouwelijkheid van het onderzoek in het geding had gebracht en zijn superieuren bovendien informatie had onthouden. Çolakkadı stelde dat zowel Seçen als hijzelf het nieuws over de dagvaardingen via de media hadden moeten vernemen. De zaak werd vervolgens overgedragen aan twee nieuwe aanklagers die samen met de voormalige collega van Sarıkaya het onderzoek voortzetten. Seçen benadrukte daarbij dat het onderzoek zich richt op functionarissen binnen de MİT die mogelijk hun bevoegdheden hebben overtreden door het ondersteunen van terroristische organisaties. Hij weersprak daarmee beweringen dat het onderzoek zich zou richten op het contraterrorismebeleid van de regering. 

Wetsvoorstel

In het parlement diende de regeringspartij AKP op 10 februari, slechts enkele uren nadat de dagvaardingen van Sarıkaya waren goedgekeurd door het hof in Ankara, een opmerkelijk wetsvoorstel in. De wet verplicht aanklagers toestemming van de premier te vragen wanneer zij een (voormalig) MİT-functionaris willen verhoren. Ondanks felle protesten vanuit de oppositie en de maatschappij, nam het parlement het wetsvoorstel op 17 februari aan, met een extra clausule die de wet met terugwerkende kracht ook voor lopende onderzoeken bekrachtigde. Daarmee wordt Fidan alsnog uit de wind gehouden.

KCK-onderzoek

Het onderzoek naar de KCK werd circa drie jaar geleden ingesteld door het Turkse Openbaar Ministerie naar aanleiding van vermoedens dat het een koepelorganisatie betreft die onder meer de PKK aanstuurt. Inmiddels zijn volgens de pro-Koerdische oppositiepartij BDP duizenden activisten, politici en academici opgepakt in het kader van dit onderzoek. Gedurende het onderzoek berichtte de Turkse media over MİT-infiltranten die hun bevoegdheden zouden hebben overschreden door middel van criminele activiteiten. Bij een recente operatie van de politie kwam aan het licht dat de MİT, het leger en de politie niet heeft ingelicht over op handen zijnde aanslagen van de PKK op militaire doelen.

De dagvaarding van Fidan is opmerkelijk omdat hij in opdracht van premier Erdoğan, namens de Turkse regering onderhandelingen met de PKK heeft gevoerd. Vorig jaar werden een aantal geluidsopnames van deze besprekingen, eind 2009 en begin 2010 in Oslo, gelekt op het internet.  Op deze opnames is Fidan ook te horen. 

Ziekte Erdo
ğan
Hoewel diverse regeringsfunctionarissen hebben gereageerd op de kwestie, blijft een reactie van premier Erdoğan tot op heden uit. Hij zou momenteel herstellende zijn van een kleine operatie, de tweede binnen drie maanden, in Istanbul, maar desondanks overleg hebben gepleegd met zijn minister van justitie Sadullah Ergin. Het afgelopen jaar laaiden herhaaldelijk vragen op over de vermeende gezondheidsproblemen van Erdoğan. Recentelijk sprak Erdoğan de bewering dat hij aan kanker zou lijden expliciet tegen.

Lees hier een analyse over de historische ontwikkeling van de MİT (vanaf pagina 158).
Lees hier een column van Mustafa Akyol over de kwestie.

Analyses Turkije Instituut

Het Turkije Instituut publiceert regelmatig analyses over de actualiteit in Turkije