Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Structuur van het Turkse onderwijssysteem

Dit onderdeel belicht de verschillende fasen van het Turkse onderwijssysteem. Voor elke fase geldt dat er zowel openbare als particuliere scholen bestaan. Openbare scholen worden door de overheid gefinancierd en zijn daardoor gratis of tegen een laag bedrag toegankelijk. Particuliere scholen daarentegen zijn aanzienlijk duurder dan openbare scholen. Over het algemeen ligt het niveau van particuliere scholen hoger dan van openbare scholen.

Preprimair onderwijs (Okulöncesi E
ğitim)
Het Turkse onderwijssysteem begint met het voorschoolse onderwijs in de vorm van de kleuterschool, de anaokulu of ana sınıfı. De kleuterschool is bedoeld voor kinderen tussen de 3 en 6 jaar en is optioneel. Omdat de kleuterschool als privéonderwijs wordt aangeboden vormen de kosten een belangrijke drempel voor veel families. Het is in Turkije dan ook niet vanzelfsprekend om naar de kleuterschool te gaan. Het participatiepercentage in het schooljaar 2010/2011 was 26% voor kinderen in de leeftijdscategorie 3-5 jaar, 38% in de categorie 4-5 jaar en 64% voor kinderen van 5-6 jaar. Ter vergelijking gaat in Nederland 99% van de 4-jarige kinderen naar school (Eurydice). De Turkse overheid probeert door middel van projecten het participatiecijfer te verhogen.

Primair onderwijs (İlköğretim)

Het basisonderwijs begint op 6-jarige leeftijd. In 1997 is het basisonderwijs van 6 naar 8 jaar verlengd. Gedurende de basisschoolperiode zijn leerlingen leerplichtig. Naar welke basisschool een kind gaat wordt in het geval van een openbare school bepaald door de staat. De leerling wordt geplaatst op de school die hoort bij het postcodegebied waarin hij of zij woonachtig is. Kapitaalkrachtige ouders kunnen hun kind naar een particuliere basisschool van hun keuze sturen. Vergeleken met een Nederlandse basisschool begint en eindigt de Turkse basisschool op latere leeftijd. In Turkije is het lagere secundaire onderwijs min of meer in de basisschool geïntegreerd, waarbij er geen onderscheid wordt gemaakt in niveaus. In Nederland komt het secundaire onderwijs pas op de middelbare school aan bod op drie verschillende niveaus: vmbo, havo of vwo.

Voor het basisonderwijs geldt een nationaal curriculum dat bestaat uit verplichte vakken en keuzevakken. Turkse docenten hebben, in tegenstelling tot Nederlandse docenten, geen vrijheid van tekstboekkeuze. Dit wordt op nationaal niveau bepaald door het Ministerie van Onderwijs. Alle tekstboeken voor basisschoolleerlingen worden sinds 2004 gratis verstrekt. Kinderen hebben gemiddeld 6 lessen per dag in gemengde klassen. In groep 1 t/m 5 heeft elke klas een groepsleerkracht. Na groep 5 worden de meeste lessen door vakdocenten gegeven, zoals in Nederland op het voorgezet onderwijs het geval is.

Sinds 2006 is er in het basisschoolonderwijs een op het proces gerichte beoordeling van kracht. De leerlingen worden aan het eind van elk schooljaar beoordeeld op basis van hun prestaties gedurende het hele jaar. Eventueel kan een leerling het jaar overdoen. De leerlingen krijgen na het beëindigen van de verplichte acht jaar basisschoolonderwijs een primair onderwijsdiploma (İlköğretim Diploması). Er zijn circa 33.000 basisscholen in Turkije. Het netto participatiepercentage onder kinderen in de basisschoolleeftijd was 98% in het schooljaar 2010/2011 (Eurydice).

Secundair onderwijs (Ortaöğretim)

Na het primaire onderwijs kunnen de veertienjarige leerlingen doorstromen naar een secundaire onderwijsinstelling die aansluit bij hun vaardigheden en interesses. Het secundaire onderwijs bestaat uit algemeen vormend of beroeps/technisch onderwijs en duurt 4 jaar. Het doel van dit type onderwijs is de scholier voor te bereiden op het hoger onderwijs of op een bepaald werkveld. Het Turkse secundaire onderwijs is vergelijkbaar met de bovenbouw van het voortgezet onderwijs op havo- en vwo-niveau en het MBO in Nederland. Het onderwijs is echter naar thema ingedeeld en niet naar leerniveau. Wel zijn bepaalde scholen kwalitatief beter dan andere, zoals de zogenaamde Anatolische scholen (Anadolu Liseleri), die lessen in vreemde talen aanbieden en kleinere klassen hanteren. Dit type scholen maakt gebruik van een centraal georganiseerd examen (Seviye Belirleme Sınavı) voor de toelating.

Sinds het schooljaar 2006/2007 worden de tekstboeken voor secundaire onderwijsinstellingen gratis verstrekt door het Ministerie van Onderwijs. Er zijn circa 9000 secundaire onderwijsinstellingen in Turkije. Het participatiepercentage in het secundaire onderwijs neemt bijna elk jaar toe. Zo bedroeg dit 65% in het schooljaar 2009/2010 en 69% in 2010/2011 (TürkStat).

Hoger onderwijs (Yüksek Öğretim)

Scholieren die het secundaire onderwijs hebben afgerond beschikken over het secundaire onderwijsdiploma (Lise Diploması). Dit diploma is een vereiste voor toelating tot het hoger onderwijs. Daarnaast zijn er successievelijk twee examens: een landelijk toelatingsexamen voor hoger onderwijs, het Yükseköğretime Giriş Sinavı (YGS), en het bachelor plaatsingsexamen, Lisans Yerleştirme Sinavı (LYS). De in het secundaire onderwijs opgedane kennis wordt niet beschouwd als voldoende om een goed resultaat te behalen. Daarom bereidt een student zich vaak voor in een dershane. Dit is een particulier studiecentrum dat cursussen aanbiedt om de student klaar te stomen voor de examens. De voorbereiding op deze examens intensiveert in de laatste jaren van het secundair onderwijs. Bij het bepalen van de examenresultaten worden ook de prestaties in het secundaire onderwijs meegewogen. Afhankelijk van de behaalde score kan een studierichting gekozen worden. Het toelatingsexamen zorgt voor veel competitiedrift onder Turkse studenten. Elk jaar maken circa 1,6 miljoen kandidaten het examen, waarvan niet meer dan 40% daadwerkelijk op een universiteit terechtkomt (TürkStat).

Het hoger onderwijs in Turkije bestaat uit universiteiten (Üniversiteler), hogere technologie-instituten (Yüksek Teknoloji Enstitüleri) en beroepshogescholen (Meslek Yüksekokulları). In tegenstelling tot de andere hogeronderwijsinstellingen, bieden de beroepshogescholen tweejarig onderwijs aan in de vorm van een Associate Degree. Administratief gezien vallen alle hogeronderwijsinstellingen onder de noemer ‘universiteit’, behalve enkele particuliere beroepshogescholen. Een bacheloropleiding aan de universiteit (Lisans) duurt meestal 4 jaar. Daarna kan de student kiezen voor een masteropleiding (Yüksek Lisans), die minimaal twee jaar duurt. Het Turkse hoger onderwijs kent een unitair systeem waarin geen onderscheid wordt gemaakt tussen hoger beroepsonderwijs (HBO) en wetenschappelijk onderwijs (WO).

Momenteel
zijn er 165 universiteiten, waarvan 103 staatsuniversiteiten en 62 particuliere universiteiten, de zogenaamde foundation universiteiten. Over het algemeen kunnen alleen rijke studenten zich onderwijs aan een particuliere universiteit veroorloven. Plaatsing op een particuliere universiteit geschiedt wel op basis van het landelijk toelatingsexamen. Slechts 8% van alle universiteitsstudenten doet hier een bacheloropleiding. In het schooljaar 2009/2010 bedroeg het participatiepercentage in het hoger onderwijs 30% (TürkStat). 

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...