Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Azië

In tegenstelling tot de handel met de geïntegreerde EU, is de handel tussen Turkije en de oostelijke buren in Azië meer diffuus. Zo heeft Turkije door culturele banden vrij sterke betrekkingen met landen in de Kaukasus en Centraal-Azië. Tegelijkertijd is Turkije zeer afhankelijk van Aziatische exporteurs van olie en aardgas. Ook kan Turkije, als beoogde regionale grootmacht en wereldspeler, niet om de positie en belangen heen van grootmachten als China en Rusland.

Rusland
Turkije was na de Tweede Wereldoorlog ingelijfd aan de kant van de NAVO en een belangrijk deel van het Turks buitenlands beleid werd gedicteerd door de structuren van de Koude Oorlog. Het uiteenvallen van de Sovjet Unie resulteerde in het wegvallen van de grootste dreiging aan de Turkse grenzen en het nieuwe Rusland was niet langer een vijand, maar een potentiële handelspartner.

Met ongeveer 4% van de export (2010) is Rusland het zesde land als het gaat om Turkse export. Wat betreft de afkomst van Turkse import moet Rusland met iets meer dan 10% (2010) alleen de Europese Unie voor zich dulden. Deze handelsstroom betreft voornamelijk energieleveranties, essentieel voor de groeiende maar energiearme Turkse economie. Russisch aardgas komt Turkije binnen via de zogeheten Blue Stream, een pijplijnverbinding over de bodem van de Zwarte Zee tussen de Russische Kaukasus en de Durusu Terminal in de buurt van Samsun in noordoost Turkije. Verder zijn er plannen voor een Trans-Anatolische pijplijn tussen Ceyhan en Samsun, om zo het scheepverkeer over de Bosporus te verlichten en de Russische olie op een snelle en veilige manier naar de Middellandse Zee te transporteren. Turkije is een groot voorstander van dergelijke plannen, aangezien ze goed passen bij de beoogde rol van regionale energiehub die het zichzelf heeft toebedeeld. Turkije zou dan energie invoeren vanuit de Oostelijke buren en het vervolgens met alle voordelen van dien weer doorverkopen aan de energiebehoevende landen in het Westen. Vooralsnog is dit een zeer heikele situatie, waarbij Europa Turkije probeert te betrekken in een Rusland omzeilend plan (de Nabucco pijplijn) en Rusland juist weer dreigt Turkije buiten beschouwing te laten (de South Stream pijplijn) als die zouden toegeven aan de Europese druk.

Tot slot is er sinds enkele jaren sprake van verdere economische toenadering tussen beide landen. Zo werd in mei 2010 de visumverplichting afgeschaft en is zal Rusland een nieuwe kerncentrale gaan bouwen in de buurt van Mersin in zuid-Turkije. Een potentiële splijtzwam in de relaties tussen Rusland en Turkije is het Armeens-Azerbeidzjaans conflict op de Kaukasus. De Russen steunen hierin Armenië, terwijl Turkije zich vierkant opstelt achter de cultureel aanverwante Azeri’s.

China
Als beoogde regionale grootmacht, kan Turkije uiteraard niet om China heen. De betrekkingen tussen beide landen zijn de laatste jaren steeds beter geworden, waarbij Turkije naargeestig op zoek is naar Chinees kapitaal en China graag de contacten warm houdt met belangrijke regionale actoren zoals Turkije. Deze positieve ontwikkeling in de wederzijdse relatie is terug te zien in de handel tussen beide landen. Hoewel slechts 2% van de Turkse export naar China gaat, is China wat betreft Turkse import met ongeveer 10% na Rusland en de Europese Unie de belangrijkste partner. Een potentiële belemmering voor verdere ontwikkeling van de betrekkingen is hevige onderlinge concurrentie op de Westerse textielmarkt, op het gebied van de bouwnijverheid en om invloed in de Centraal Aziatische staten. Ook de situatie omtrent de onderdrukte Oeigoerse minderheid – waarmee de Turken een culturele en etnische affiniteit hebben – in het westen van China, zou voor diplomatieke spanning kunnen zorgen.

Kaukasus
De Turkse betrekkingen met de landen op de Kaukasus kennen twee gezichten.  Enerzijds is er de uitgesproken slechte relatie met Armenië. De grenzen tussen beide landen zijn nog altijd gesloten (2011) en de te verwaarlozen handel is genoodzaakt door doorvoerlanden als Georgië plaats te vinden. Hoewel de betrekkingen met Georgië veel beter zijn, blijven ook hier de handelsstromen minimaal. De belangrijkste handelspartner op de Kaukasus is Azerbeidzjan, waarmee Turkije een culturele achtergrond deelt. De banden tussen Azerbeidzjan en Turkije zijn erg sterk, hetgeen weer bijdraagt aan de slechte betrekkingen tussen Turkije en Armenië, met wie Azerbeidzjan in oorlog is. Azerbeidzjan is een grote exporteur van aardgas en het gros van de Turks-Azerbeidzjaanse handel bestaat uit dergelijke energieleveranties. Met de plannen voor de Nabucco pijplijn – die van Azerbeidzjan door Turkije naar de Europese Unie zou moeten lopen en zo Rusland buitenspel zet – zouden de betrekkingen en handelsstromen tussen Azerbeidzjan en Turkije verder kunnen intensiveren. Deze plannen brengen echter ook potentiële spanningen tussen de beide landen met zich mee, net als het nog altijd uitzichtloze conflict tussen Azerbeidzjan en Armenië.

Centraal-Azië
Na het uiteenvallen van de Sovjet-Unie, heerste er in Turkije een groot enthousiasme over de uiteenlopende mogelijkheden die de onafhankelijkheid van de Turkische staten in Centraal-Azië (Turkmenistan, Uzbekistan, Kazachstan en Kyrgizië) met zich mee zou brengen. Turkije deelt een culturele geschiedenis met deze landen, die een variant van het Turks als taal hanteren, en dit werd als een goede basis beschouwd voor politieke en economische toenadering. Zo was Turkije het eerste land dat de nieuwe republieken in Centraal-Azië erkende, nadat deze zich begin jaren negentig onafhankelijk verklaarden. De beoogde toenadering kwam uiteindelijk maar moeizaam tot stand, voornamelijk door onwil van de kant van de Centraal-Aziatische staten die niet op een nieuwe big brother zaten te wachten.

De moeizame ontwikkeling van deze politieke relaties weerspiegelt zich ook in de economische betrekkingen tussen beide partijen. Hoewel het handelsvolume tussen Turkije en de Centraal-Aziatische staten tussen 1996 en 2005 van $ 1,6 miljard naar $ 2,2 miljard steeg, blijft dit een beperkte hoeveelheid.

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...