20 september 2011

De economische groei van Turkije blijft indrukwekkend; in het eerste halfjaar van 2011 werd een 10,2% toename gerapporteerd. Daarmee was de Turkse economische groei groter dan die van China, voor velen toch het voorbeeld van een succesvolle economie.

Zorgelijk is echter dat  Turkse bedrijven en vooral consumenten op grote schaal geïmporteerde goederen blijven kopen, iets wat ook blijkt uit het snel toenemende aantal luxe “shopping malls” in de grote steden. Dat leidde ertoe dat het tekort op de lopende rekening van de betalingsbalans op iets meer dan 9% uitkwam, terwijl internationaal een tekort van rond de 5% als het maximum voor een goed economisch beleid wordt beschouwd. Op jaarbasis betekent dat een tekort van $ 75 miljard, waar slechts $10 -12 miljard buitenlandse investeringen tegenover staan. De rest wordt gefinancierd met meestal kortlopende leningen en dergelijke, die in onzekere tijden weer snel terugbetaald moeten worden.

De minister van financiën, Mehmet Simsek, zei in  een interview met de Financial Times dat hij zich bewust is dat hier snel een oplossing voor moet worden gevonden. De economische activiteiten zouden volgens hem nu al minder snel groeien en de lagere wisselkoers van de lira zou de importen duurder en zo de vraag kleiner kunnen maken. Hij verwacht daarom dat het tekort in het tweede halfjaar beduidend lager zal zijn. De Turkse export lijdt echter onder de economische malaise in Europa en de politieke onrust in Egypte, Libië en Syrië.

Goed nieuws is dat de opbrengst van het toerisme in het eerste halfjaar 20% hoger was dan in 2010. Een snel groeiend segment is het gezondheidstoerisme, bezoekers, vooral uit het Midden-Oosten, die Turkije bezoeken voor medische ingrepen, meestal op het gebied van ogen en tanden.

De centrale bank heeft de rente omlaag gebracht van 6,25% naar  5,75% bij een inflatie van 6,3%. Hiermee wordt gehoopt de toestroom van korte termijn leningen (“hot money”) te ontmoedigen. Dit beleid is internationaal niet onverdeeld positief  ontvangen, omdat “goedkoop geld” de consumptie zou kunnen stimuleren met gevolgen voor de inflatie en de betalingsbalans. De koers van de Turkse lira (TL) ten opzichte van de dollar is inmiddels behoorlijk gedaald: een jaar geleden kostte één dollar 2TL, nu al 2,45 TL.

Samenvattend groeit de Turkse economie voorspoedig, maar blijft het grote tekort op de lopende rekening een zorgelijk structureel probleem. Er zijn mogelijkheden om het deficit enigszins te verminderen maar het zal  mogelijkerwijs “too little and too late” blijken te zijn.

De effectenbeurs van Istanbul
De voorspoedige economische ontwikkeling heeft ook geleid tot een toenemende belangstelling voor investeren in Turkse aandelen bij buitenlandse beleggers. De koers/winst verhouding op de beurs van Istanbul is aanzienlijk lager dan die van de zgn. BRIC landen en managers van beleggingsfondsen beginnen meer te investeren in de wat kleinere ontwikkelingslanden zoals Indonesië, Mexico en Turkije. Een probleem is wel dat de zeggenschap voor niet-familie-aandeelhouders bij de grote holdings als Koç en Sabanci, die bijna 2/3 van de beursomzet genereren, veelal beperkt is. Dat brengt risico’s met zich mee die Westerse fonds managers niet goed kunnen overzien.

Er blijft in het Westen voorts belangstelling voor het kopen van Turkse bedrijven. De grootste overname in het eerste halfjaar 2011 was de aankoop van Mey Içki door de Britse drankenfirma Diageo voor $ 2,1 miljard.

Een kanaal?
In de aanloop naar verkiezingen zijn politici graag bereid om hun visionaire gedachten aan de bevolking uit te leggen. Premier Erdogan’s met aplomb gepresenteerde plan voor een Bosporus kanaal is een goed voorbeeld van deze gewoonte. Het kanaal zou een tweede verbinding moeten worden van de Zwarte Zee naar de Middellandse Zee om de Bosporus enigszins te ontlasten. Iedereen die de grote olietankers en de massieve containerschepen in het toch betrekkelijk smalle vaarwater ziet, kan begrijpen dat er een probleem is: de gedachte dat een olietanker tegen de Saray Burnu zou varen en brand zou veroorzaken in het Topkapi paleis en de andere historische gebouwen daar, is onverdraaglijk voor velen. Het kanaal met bijbehorende infrastructuur zou $40 miljard  kosten en aan de beide einden van het kanaal zouden nieuwe megasteden van tenminste 1 miljoen inwoners worden gebouwd. De financiering zou vooral met Arabisch en Russisch geld worden gedaan.

Er is echter van veel kanten kritiek gekomen op het projekt. Met name is er de vraag of het echt wel nodig is om de capaciteit van het Zwarte Zee-Marmara trajekt te vergroten in een periode waar steeds meer olie pijplijnen komen. Na de gewonnen verkiezingen is het project dan ook nauwelijks meer ter sprake gebracht gekomen.