Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

ANALYSE: Vooruitblik op de Turkse algemene verkiezingen

12 april 2011, Turkije Instituut

Over een kleine tien weken staan de algemene verkiezingen gepland voor het Turkse parlement, de Grote Nationale Assemblee van Turkije. De verwachting is dat de regeringspartij AKP op 12 juni als grootste partij uit de bus komt, de derde keer op rij. Of de AKP haar parlementaire meerderheid weet te behouden, is echter de vraag: de voornaamste oppositiepartij CHP is bezig aan een heus charmeoffensief en ook de MHP en BDP spelen wellicht een doorslaggevende rol.

De AKP, die sinds 2002 regeert en die in 2007 met 46,7% van de stemmen wederom de grootste werd, aast onder leiding van premier Recep Tayyip Erdoğan op een nieuw mandaat om het Turkse bestel verder te hervormen. Daartoe dient de regering de grondwet, die in 1982 ten tijde van de militaire staatsgreep in de geest van de toenmalige junta werd opgesteld, te wijzigen. Speerpunten zijn het inperken van de naar westerse maatstaven relatief grote macht van de hoge magistratuur en het verbeteren van de positie van vakbonden. Maar ook de invulling van het Turkse staatsburgerschap staat ter discussie.

Een grondige herziening van de grondwet staat al sinds het begin van de huidige regeringstermijn (2007) op de agenda van de AKP. In mei 2010 zette president Abdullah Gül (tot zijn aantreden AKP-lid) zijn handtekening onder een wetsontwerp ter hervorming van de grondwet. Omdat de vereiste tweederde meerderheid in het parlement niet werd gehaald,  dienden de amendementenper referendum te worden voorgelegd aan de bijna vijftig miljoen Turkse kiesgerechtigden.

De voorgestelde hervormingen stuitten op fel verzet van met name oppositiepartij CHP, die de AKP verweet haar invloed op de rechterlijke macht te willen vergroten door de samenstelling en benoeming van leden van het Constitutioneel Hof te controleren en de procedure voor het verbieden van politieke partijen te verzwaren. Op de achtergrond speelde mee dat de AKP, die wortelt in de politieke islam, in 2008 zelf ternauwernood aan een verbod was ontsnapt en zo langs democratische weg haar macht leek te consolideren. Ondanks de felle tegenstand, sprak 58% van de Turkse kiezers zich in het referendum van 12 september 2010 uit vóór de wijzigingen in de grondwet.  De uitslag van het referendum geeft in dat verband een indicatie van de populariteit van Erdoğan en lijkt daarmee een voorbode voor de derde achtereenvolgende regeertermijn van de AKP.

Ondertussen tracht de CHP zich te ontworstelen aan haar traditionele imago van logge ‘staatspartij’ en vermeend  politiek verlengstuk van het leger. Voorman Kemal Kılıçdaroğlu zet daarbij in op een progressief, liberaal CHP met een retoriek van positivisme, bescheidenheid en toegankelijkheid. Het nieuwe gezicht van de partij, die in 2007 kon rekenen op 20,9% van de stemmen, werd afgelopen week in Washington door een CHP-delegatie onder de aandacht gebracht.  Het initiatief past in de omslag die de CHP gemaakt heeft ten aanzien van haar buitenlands beleid. De sterke pro-westerse houding staat in scherp contrast met de moeizame relatie die de AKP inmiddels met Europa onderhoudt. Daarnaast tracht de CHP met het aantrekken van prominente progressieve intellectuelen in de hoogste echelons van de partij nieuwe kiezersgroepen aan zich te binden, die zich steeds minder kunnen vinden in premier Erdoğan’s toenemend autoritaire koers.

Zowel de Turkse nationalisten als de Koerden zijn belangrijke strategische doelgroepen voor de AKP en CHP. De nationalistische toon die Erdoğan en de AKP in het debat hanteren, bedoeld om de MHP (14,3% in 2007) de wind uit de zeilen te nemen, kan er echter weleens voor zorgen dat de AKP een deel van het Koerdische electoraat aan de BDP –opvolger van de verboden DTP – verliest.

De vraag is in hoeverre de nieuwe lijn van CHP succesvol zal blijken en hoe de relatief kleine partijen van invloed zijn op de verkiezingsuitslag. Politieke polarisatie, recente arrestaties van journalisten, ontevredenheid onder de bevolking en CHP’s concrete plannen omtrent familieverzekering en militaire vrijstelling tegen betaling dragen volgens analytici bij aan toenemende steun voor de CHP. Recente peilingen voorspellen echter dat de AKP met 48,3% wederom de grootste zal worden, gevolgd door CHP met 27,5% en MHP met 11,7%. Mocht de MHP de kiesdrempel van 10% niet halen, dan is de AKP vrijwel verzekerd van een meerderheid in het parlement. Intussen zal de BDP haar beproefde strategie voortzetten: de Koerdische partij met een trouwe achterban van circa 5%  omzeilt de kiesdrempel door in verschillende provincies onafhankelijke kandidaten verkiesbaar te stellen. Eenmaal verkozen vormen de Koerdische afgevaardigden een eigen fractie in het Turkse parlement.

Analyses Turkije Instituut

Het Turkije Instituut publiceert regelmatig analyses over de actualiteit in Turkije

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...