Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Turkije en de EU: evaluatie zomer 2010

10 september 2010, Turkije Instituut

De Turkse aansluiting bij de EU is een zaak waar hij ‘gepassioneerd voor zal strijden’. Aldus de Britse minister-president David Cameron tijdens een officieel bezoek aan Turkije, eind juli 2010. Cameron trok een vergelijking tussen de kritiek die Groot-Brittanië kreeg na zijn toetredingsverzoek: net zoals de negatieve houding tegen Groot-Brittannië uiteindelijk omsloeg, kan dit ook gebeuren met de houding ten opzichte van Turkije.

Ook de Duitse minister van Buitenlandse Zaken Guido Westerwelle liet weten dat Turkije’s toekomst richting Europa ligt. Hij prees uitgebreid de verworvenheden van Turkije op politiek en economisch gebied. Hij vermeed hiermee een uitspraak over eventueel lidmaatschap, en werd daarop teruggefloten door zijn partij, de Christlich-Soziale Union (CSU). Volgens conservatieven binnen de CSU had Westerwelle duidelijk moeten maken dat een geprivilegieerd partnerschap het enige is waar de onderhandelingen toe kunnen leiden. Wel zei Westerwelle dat Turkije nog lang niet klaar is voor toetreding.

Cameron’s voorzichtige kritiek op de Franse en Duitse houding wat betreft Turkse toetreding is een positief punt dat door de Turkse regering zeer breed werd uitgemeten in de media. Echter, de onderhandelingen die zouden moeten leiden tot de uiteindelijke toetreding verlopen stroef. Op dit moment zijn slechts dertien onderhandelingenshoofdstukken van in totaal 35 geopend. Spanje, dat op 30 juni zijn EU-voorzitterschap beëindigde, wist op het laatste moment nog te beginnen aan het hoofdstuk over voedselveiligheid. Hoe moeizaam de onderhandelingen gaan, bewijst het feit dat Spanje oorspronkelijk van plan was vier hoofdstukken te openen tijdens het voorzitterschap.

Een van de grootste problemen voor de onderhandelingen is de kwestie Cyprus. Op dit moment zijn zeventien hoofdstukken bevroren, waarvan zes vanwege Cyprus. Hoewel de hoop op een oplossing voor het conflict is afgenomen na de verkiezing van Dervis Eroğlu tot president van Turks-Cyprus, gaan de gesprekken die moeten leiden tot een overeenkomst tussen Eroğlu en de Griekse president Demetris Christofias langzaam verder. Eroğlu is, in tegenstelling tot zijn voorganger en het Griekse deel van de bevolking van Cyprus, voorstander van een tweestatenoplossing voor het eiland. De internationale gemeenschap en de Grieks-Cyprioten zien meer in een federatie. De onderhandelingen tussen de beide partijen gaan op dit moment met name over eigendomsrecht; een heikel punt door de vele rechtszaken over landtoe-eigening aan beide zijden.

Hier is een actueel overzicht te vinden van de geopende, gesloten en geblokkeerde hoofdstukken. De overige hoofdstukken die geblokkeerd worden, hebben onder andere te maken met vrij verkeer van personen en diensten. Deze hoofdstukken worden als gevaarlijk terrein beschouwd door een aantal landen: zij vrezen dat vrij verkeer zou kunnen leiden tot een toestroom van Turken op de West-Europese arbeidsmarkt. Het meest recent geopende hoofdstuk voedselveiligheid is dan ook vooral een politiek veilige keuze.

Animo
De vraag is, in hoeverre de Turkse bevolking nog enthousiast is over lidmaatschap. De hoop op lidmaatschap is aan het afnemen. Helemaal nu Kroatië, dat tegelijk met Turkije in 2005 kandidaatlid werd, bezig is met de afronding van de onderhandelingen. Eind 2009 was dan ook nog maar 45% van de Turkse bevolking voor lidmaatschap van de Europese Unie, tegen 62% in 2004.

De Verenigde Staten willen daarentegen graag dat Turkije lid wordt, en vreest dat de afwijzende Europese houding ertoe zal leiden dat Turkije de Westerse wereld de rug toekeert en zich op het Midden-Oosten richt. Toen president Barack Obama in 2009 zijn steun uitsprak voor Turks lidmaatschap, liet de Franse president Sarkozy weten dat de VS zich niet met deze beslissing dienden te bemoeien. De Turkse minister van Buitenlandse Zaken Ahmet Davutoğlu protesteerde echter tegen de Amerikaanse aanname dat Turkije zich van Europa afwendt en zich exclusief oriënteert op het Midden-Oosten. Volgens hem wil Turkije een goede band met al haar buurlanden, en sluit het een het ander niet uit. In juli 2010 noemde hij het EU-lidmaatschap nog steeds prioriteit nummer een.

Ook Štefan Füle, EU-commissaris voor Uitbreiding, verzekerde Turkije dat Turks lidmaatschap het einddoel is van de onderhandelingen. Het proces zou baat hebben bij het opvoeren van het tempo van de onderhandelingen. Een intensievere politieke dialoog tussen de Europese landen en Turkije zou daaraan bijdragen. Füle spoorde Turkije wel aan om de relatie met EU-lid Cyprus te normaliseren - Ankara steldde echter dat deze relatie de onderhandelingen met de EU niet in de weg zouden moeten staan, daar het ook geen probleem was in de onderhandelingen voor het lidmaatschap van Cyprus zelf.

In het najaar van 2009 liet de Turkse regering weten actief te zullen gaan werken aan het verbeteren van de positie van Koerden. Eind december werd echter de pro-Koerdische DTP partij verboden, vanwege vermeende samenwerking met de PKK. De Europese Unie uit kritiek op deze zogeheten democratische opening, en ook op Turkije’s omgang met andere minderheden en de onvolkomen vrijheid van meningsuiting. Commentatoren waarschuwen echter voor het omgekeerde effect: Turkije zou door het voortdurende uitstel van de EU geen energie meer willen steken in het hervormen van de mensenrechtensituatie.

De moeizame onderhandelingen tussen Turkije en de Europese Unie, de toenemende Turkije-scepcis onder het Europees publiek, en de duidelijke interesse van Turkije in goede banden met landen in het Midden-Oosten, leiden aan beide zijden tot wantrouwen, wat de onderhandelingen niet ten goede komt. Turkije volgt niet meer automatisch het Westerse voorbeeld en binnen de EU vragen velen zich af of het verstandig is de grenzen van de EU te verschuiven naar landen als Irak, Iran en Syrië.

Analyses Turkije Instituut

Het Turkije Instituut publiceert regelmatig analyses over de actualiteit in Turkije

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...