Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

EU en Turkije: stand van zaken

22 juni 2010, Turkije Instituut

De relatie tussen Turkije en de Europese Unie lijkt steeds meer te draaien om retoriek. Turkije zoekt openlijk toenadering tot islamitische landen als Iran en Syrië, terwijl het zich steeds meer afkeert van voormalig bondgenoot Israël. Tegelijkertijd blijven enkele EU-landen, Frankrijk en Duitsland voorop, hameren op een ‘geprivilegieerd partnerschap’ met Turkije in plaats van volledig lidmaatschap. Op de achtergrond gaan de onderhandelingen, zij het moeizaam, door.

Begin juni 2010 verklaarde de Amerikaanse minister van defensie Robert Gates, dat de Europese afwijzing van Turkije bijdroeg aan Turkije’s huidige anti-Israël houding. Volgens de minister zou de afwachtende houding van de EU Turkije in de armen van Iran en omringende staten drijven. ‘Turkije is toegewijd aan zijn betrekkingen met zowel Oost als West’, stelde de Turkse premier Erdoğan hier tegenover. Ook EU-commissaris voor Uitbreiding Štefan Füle zag geen contradictie in Ankara’s aanhalen van banden met het Midden-Oosten tijdens onderhandelingen met de EU.

Deze discussie volgde op twee belangrijke recente incidenten. Ten eerste de Israëlische bestorming van schepen die op weg waren naar het Palestijnse Gaza, waarbij negen Turkse doden vielen. Ankara veroordeelde het incident in felle bewoordingen, en haalde haar ambassadeur terug uit Israël. Daarnaast was Turkije al langere tijd bezig om samen met Brazilië te proberen een akkoord te bereiken over Iran’s voorraad verrijkt uranium. Toen dit akkoord er uiteindelijk lag, besloot de VN-veiligheidsraad alsnog  sancties jegens Iran te initiëren. Turkije stemde dan ook tegen het voorstel voor nieuwe sancties. Hiermee ging Ankara in tegen het Europese en Amerikaanse standpunt, een duidelijke breuk met het voorheen pro-Westerse beleid van Turkije.

De toenadering tot de Oosterse buurlanden kwam ook tot uiting in het vrijhandelsakkoord dat Turkije onlangs sloot met Syrië, Jordanië en Libanon. Volgens de Turkse minister van Buitenlandse Zaken Davutoğlu echter, gaan de toenadering tot het Midden-Oosten en een eventuele toetreding tot de EU hand in hand. Een goede relatie met Turkije’s buren is een aanwinst voor Europa, aldus Davutoğlu. Turkije zou juist op deze manier een brugfunctie tussen Oost en West kunnen bekleden. Bovendien geldt dit argument volgens Davutoğlu ook andersom: omdat Turkije onderhandelt met de EU, is het land een aantrekkelijke relatie voor de buurlanden.

Ook binnen de EU woedt de discussie over Turkije’s toetreding voort. President Sarkozy van Frankrijk en bondskanselier Merkel van Duitsland hebben meermaals verklaard dat Turkije niet bij de leidende cultuur van Europa past, en de meeste regeringsleiders noemen de onderhandelingen met Turkije ‘een proces met een open einde’. Ook voorzitter van de Europese Raad Van Rompuy leek in zijn vorige functie als Belgisch politicus geen voorstander te zijn van toetreding. EU-commissaris voor Uitbreiding Štefan Füle echter, noemt onderhandelingen met Turkije de beste manier om het land te moderniseren, en vindt dat het land ‘op een dag lid zou kunnen worden’.

Op een Frans-Turkse conferentie in Istanbul op 18 juni – in feite vooruitlopend op een bezoek dat Sarkozy in het najaar zal afleggen aan Turkije - verklaarde de Turkse president Abdullah Gül dat Turkije slechts zijn ‘natuurlijke rol’ in de regio verkent en uitdiept, en geenszins een koers volgt die afwijkt van gemeenschappelijke EU-belangen. Hij wees er bovendien op dat ook sommige EU-landen een bijzondere band onderhouden met de regio of zelfs verder weg, zoals Spanje en Groot-Brittannië met respectievelijk Latijns-Amerika en het Commonwealth. De Franse afgezant Pierre Lellouche, staatssecretaris voor Europese Zaken, haalde in zijn speech niet meer het bekende geprivilegieerde partnerschap aan, maar sprak van een ‘strategisch partnerschap’ met Turkije – een subtiel verschil, al kon het niet op steun van Turkije rekenen. Ondertussen zijn de onderhandelingen over het milieuhoofdstuk in december 2009 gestart. Op 30 juni wordt naar alle waarschijnlijkheid voedselveiligheid als dertiende hoofdstuk (van in totaal 35) geopend.


Analyses Turkije Instituut

Het Turkije Instituut publiceert regelmatig analyses over de actualiteit in Turkije

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...