Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Relatie Turkije en Israël verder onder druk na vlootincident

2 juni 2010, Turkije Instituut

Het vlootincident voor de kust van Israël van afgelopen maandagochtend leidt tot verdere verslechtering van de Turks-Israëlische relatie. Israëlische veiligheidstroepen doodden zeker negen opvarenden tijdens een actie om te voorkomen dat een hulpkonvooi de Israëlische blokkade van Gaza zou doorbreken.

In een emotionele verklaring voor AKP-parlementariërs sprak premier Erdoğan van ‘a turning point in history’. Erdoğan richtte zijn boodschap behalve aan de Turkse bevolking ook duidelijk aan de internationale gemeenschap en de Arabische wereld. De speech werd simultaan vertaald in het Arabisch en Engels, een primeur. Ook een primeur- de zitting werd ondermeer bijgewoond door de ambassadeurs van India, Iran en de Palestijnse Autoriteit.

Ook de nieuwe CHP-leider Kemal Kılıcdaroğlu veroordeelde het Israëlische optreden in harde woorden in een verklaring aan zijn fractie die gelijktijdig plaatsvond met Erdoğan’s speech. Naar verwachting zullen de partijen hun anti-Israëlische retoriek opvoeren in de aanloop naar verkiezingsjaar 2011 om politiek profijt te trekken van de sympathie van het Turkse electoraat voor de Palestijnse bevolking.

Israël en Turkije onderhouden al lange tijd een strategische relatie die ondermeer bestaat uit gedeelde inlichtingen en gezamenlijke militaire oefeningen. Israëlische piloten maken regelmatig gebruik van het Turkse luchtruim voor trainingsdoeleinden. Daarnaast werkt de Israëlische defensie-industrie aan de modernisering van Turkse tanks en vliegtuigen en levert Israël onbemande spionagevliegtuigen aan Turkije. De zogenaamde Heron-vliegtuigen zouden onmisbaar zijn voor de bestrijding van de PKK. Levering van de laatste lichting vliegtuigen staat gepland voor juni.

De goede betrekkingen werden verder ondermeer geïllustreerd door de Turkse deelname aan VN-vredesmacht Unifil in Zuid-Libanon, op verzoek van Israël. Tot voor kort speelde Turkije daarnaast een bemiddelende rol in onderhandelingen tussen Syrië en Israël. Het Davos-incident op het World Economic Forum in januari 2009 leidde de verslechtering van de bilaterale betrekkingen in. De schoffering van de Turkse ambassadeur door de Israëlische onderminister van Buitenlandse Zaken en Turkse pogingen om een oplossing van het Iranese nucleaire dilemma te koppelen aan de Israëlische nucleaire capaciteiten enige tijd later, leidden tot verdere irritatie. Het vlootincident zou de spreekwoordelijke druppel zijn. Turkije riep voor de tweede keer binnen enkele maanden zijn ambassadeur terug.

Commentatoren verwachten dat Turkije mogelijk zijn diplomatieke kapitaal zal aanwenden om de blokkade van de Gazastrook prominenter ter discussie te stellen en internationale legitimiteit voor Hamas te bewerkstelligen. Erkenning van Hamas is een lang gekoesterde wens van Erdoğan, die zich met de beweging identificeert. De AKP heeft met Hamas gemeen dat het voortkomt uit een islamitische grassroots-beweging en net als Hamas grote moeite heeft geaccepteerd te worden na haar electorale winst.  

'Diplomatieke oorlog'
Serkan Demirtas, buitenland-commentator bij Hurriyet, waarschuwt voor ‘een langdurige diplomatieke oorlog’. De betrekkingen kunnen mogelijk nog verder verslechteren als Turkije zich prominenter gaat inzetten om wat Israël als de pijlers van zijn Israëlische veiligheidsdoctrine ziet, te ondermijnen: Israëls nucleaire ambiguïteit;  isolatie van Hamas ; en een boycot van de Gazastrook.

Daarmee wordt de druk op Arabische leiders die  goede betrekkingen met Israël onderhouden onhoudbaar. Met zijn ferme uitspraken kan Erdoğan rekenen op de sympathie van de Arabische  bevolking van veel landen in het Midden-Oosten, die de houding van hun eigen leiders te slap vinden.

Israëlische analisten beschouwen de Turkse bemoeienis als mogelijke verstoring van de precaire balans in de regio. Eerdere pogingen van de Free Gaza-beweging om de blokkade te doorbreken waren kleinschalig en haalden de publiciteit niet. Met behulp van de financiële slagkracht van de Turks-islamitische liefdadigheidsorganisatie IHH bestond deze vloot echter uit veel grotere schepen en honderden deelnemers. De geldschieters van de IHH komen uit dezelfde nieuwe Anatolische vromere middenklasse in Turkije waar ook het AKP-electoraat grotendeels uit bestaat. Na het vlootincident heeft Egypte de grensovergang met Gaza tijdelijk geopend waarmee het Israëlische blokkadebeleid voorlopig wordt doorkruist.

Als Turkije zijn nieuwe zwaardere regionale gewicht gaat inzetten om het Israëlische beleid prominenter te veroordelen zal de bilaterale relatie verder verslechteren, zo waarschuwen commentatoren. Ofra Bengio, professor aan de Universiteit van Tel Aviv is iets minder pessimistisch: 'For the time being, we're in the middle of a crisis... but governments change.'

Analyses Turkije Instituut

Het Turkije Instituut publiceert regelmatig analyses over de actualiteit in Turkije

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...