Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Spanningen rond Koerdisch initiatief

11 mei 2010, Turkije Instituut

Op 11 december 2009 werd de pro-Koerdische Partij voor Democratische Samenleving (Demokratik Toplum Partisi, DTP) verboden door het Turks constitutioneel hof, op grond van de aanklacht dat zij 'een bron van activiteiten tegen de eenheid van de staat vormt'. Partijvoorzitter Ahmet Türk en 37 andere partijleden werden voor vijf jaar uit de politiek verbannen. Twee weken later werden verschillende Koerdische mensenrechtenactivisten en burgemeesters gearresteerd op beschulding van betrokkenheid bij de PKK.

Deze acties kwamen slechts een maand nadat de Turkse regering het startsein had gegeven voor een 'democratische opening', die het publieke debat over de Koerdische culturele en politieke rechten aan moest wakkeren. Deze tegenstrijdige signalen passen binnen de machtsstrijd tussen de Turkse AKP-regering en de rechterlijke macht over de constitutionele hervorming, en gaan gepaard met een toename aan spanningen in het land.

In een onlangs verschenen rapport van twee Turkse mensenrechtenorganisaties (IHD en TIHV) wordt vastgesteld dat na de aankondiging van de 'democratische opening' het aantal mensenrechtenschendingen tegen Koerden aanvankelijk daalde, maar dat door een gebrek aan daaropvolgende concrete overheidsstappen geweldplegingen in 2010 weer zijn toegenomen. Het 507 pagina’s tellende rapport constateert dat mensenrechtenschendingen door Turkse veiligheidsdiensten in Koerdische gebieden niet zijn verminderd. Ook bekritiseert het de paramilitaire dorpswachtstructuur (Korucular) in Zuid-Oost Turkije, die de lokale bevolking bewapent in de strijd tegen de PKK en zo debet is aan geweldpleging. Volgens het rapport is er een algemene geweldscultuur ontstaan, die zeer moeilijk te bestrijden is.

In hoeverre deze conclusies terecht zijn is onduidelijk; wel zijn in de afgelopen maanden de spanningen rondom dit thema in Turkije toegenomen. Eind april werd in Kayseri de Turkse Minister van Energie Taner Yıldız door een tegenstander te lijf gegaan, terwijl deze laatste de woorden sprak: 'Dit is de vuist van de Turkse natie; hier komt het initiatief.' Eerder die maand werd ook de voormalig leider van de DTP Ahmet Türk (foto) aangevallen in Samsun, waarbij hij een gebroken neus opliep. Ook kreeg hij bij een bijeenkomst in Kadiköy (Istanbul) van een politieagent pepperspray in zijn gezicht gespoten. Onlangs nog werd een AKP-afgevaardigde aangevallen toen hij een begrafenis bezocht van een in Oost-Turkije omgekomen Turkse soldaat.

Ernstiger zijn de aanvaringen tussen Turkse militairen en Koerdische demonstranten. Zo leidde het verbod op de DTP tot confrontaties tussen Koerden en veiligheidstroepen, waarbij drie Koerden het leven lieten en vele gewond raakten. Bij aanvallen van Koerdische rebellenorganisatie PKK in Diyarbakir/Lice, Tunceli, Semdinli en Daglica werden onlangs in totaal acht Turkse militairen gedood en raakten twaalf gewond, terwijl vijf PKK-strijders stierven.

Het is de vraag in hoeverre deze toegenomen spanningen een rol spelen in de voortgang van de 'Koerdische en democratische  opening'. De toegenomen polarisatie in het land heeft het zeer moeilijk gemaakt voor tegenstanders van het verbod op de DTP  – alsmede voor voorstanders van het Koerdisch initiatief – om hun standpunt te verdedigen. Een amendement in het nieuw opgestelde voorstel tot grondwetshervorming, dat het in de toekomst moeilijker zou moeten maken om politieke partijen te verbieden, werd afgelopen week verworpen (overigens onder meer vanwege gebrek aan steun vanuit de verboden DTP’s opvolger BDP, die van mening is dat de voorgestelde hervormingen niet vergaand genoeg zijn). Ook de BDP wordt bedreigd door sluiting, wat het 'democratisch initiatief' opnieuw een knauw zou toebrengen.

Hoe de recente aanvallen van de PKK moeten worden uitgelegd blijft ongewis. Is het een moedwillige wraakactie tegen de onbekwaamheid van de Turkse overheid om haar 'Koerdische belofte' na te komen? Of gaat het hier om een poging de verbeterde relaties tussen Turkije en de Koerden in Noord-Irak een klap toe te brengen? In de aanloop naar het bezoek van Massoud Barzani (president van de Koerdische regio in Noord-Irak) aan Turkije zou de PKK proberen om een wig te drijven tussen de twee onderhandelende partijen, uit angst voor een afkalvende machtspositie als gevolg van het democratiserings– en normaliseringsproces dat in het kader van de Koerdische kwestie in gang is gezet. Ook wordt genoemd dat de gedetineerde PKK-leider Abdullah Öcalan het toegenomen geweld zou willen aanwenden om over zijn vrijlating te kunnen onderhandelen. Hoe dan ook is duidelijk dat de huidige piek in geweld in Oost-Turkije de 'democratische opening' geen goed doet.

Analyses Turkije Instituut

Het Turkije Instituut publiceert regelmatig analyses over de actualiteit in Turkije

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...