Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Het Rijk Krimpt

Na het beleg van Wenen bleef de macht van de sultan afnemen. Sultan Süleyman II (r. 1687-1691) en Ahmet II (r. 1691-1695) hadden hun handen vol aan de strijd met de Derde Heilige Liga, een verbond tussen onder andere Polen, Venetië, het Habsburgse Oostenrijk en Rusland.  Sultan Mustafa II (r. 1695-1703) moest in 1699 de vernederende verliezen van zijn voorgangers bezegelen met de vrede van Karlowitz, waarmee onder andere een eind kwam aan 150 jaar Osmaanse heerschappij over Hongarije. Een poging van Mustafa in 1703 om zijn macht te vergroten door de cavalerie te herstructureren mondde uit in een rebellie die hem tot aftreden dwong; duidelijk was dat de sultan bij al zijn beslissingen rekening moest houden met de belangen van de verschillende machtsfracties binnen zijn rijk.

Het bewind van Ahmet III (r. 1703-1730) werd gekenmerkt door oorlog met traditionele vijanden zoals Rusland, Oostenrijk, Venetië en het Safavidische Rijk. De band met Frankrijk bleef echter warm doordat het Habsburgse rijk in de Frans-Osmaanse relatie de rol van een gezamenlijke vijand speelde. Ahmet III zou daarnaast bij de bouw van het Sa’dabad paleis zijn geïnspireerd door het bekende Versailles van de absolute monarch Lodewijk de XIV. Publiek vertoon van de dynastie en haar rijkdom, zo belangrijk voor het Ancien Regime in Frankrijk, werd een onderdeel van de nieuwe Osmaanse hofcultuur. Dit uiterlijk vertoon van rijkdom werd ondermeer bereikt door de aanleg van grootse collecties tulpen. Zo kenmerkend was deze fascinatie met tulpen dat de jaren 1718-1730 ook wel de Tulpenperiode worden genoemd. De uitbundige levensstijl van de sultan stond echter in schril contrast met de steeds grotere armoede onder de bevolking. Een opstand gesteund door de janitsaren dwong hem in 1730 tot aftreden ten gunste van zijn neef Mahmut I (r. 1730-1754). Mahmut I rekende af met de uitbundige consumptie van de Tulpenperiode en prefereerde de patronage van architectuur boven investeringen in bloembollen. Zijn bewind werd gekenmerkt door de vrij succesvolle verdediging van zowel de oostelijke als westelijke grenzen van het rijk.  Zo werd Belgrado in 1739 op de Oostenrijkers heroverd.

In 1754 werd Mahmut opgevolgd door zijn jongere broer Osman III (r. 1754-1757). Osmans korte bewind staat vooral bekend om zijn inperking van de rechten van vrouwen, Joden en christenen. Niet-moslims werden onderworpen aan nieuwe kledingvoorschriften zodat zij in de publieke sfeer duidelijk herkenbaar zouden zijn. Onder Osmans opvolger Mustafa III (r. 1757-1774) werden deze beperkende wetten nog verder uitgebreid.

In de buitenlandse politiek ging men confrontatie uit de weg; bewust van de militair zwakke positie van het rijk geprobeerde Mustafa III om via diplomatieke weg de schade van oorlogen met Rusland en Oostenrijk te beperken. Hij kon echter niet voorkomen dat zijn opvolger Abdülhamit I (r. 1774-1789) werd gedwongen een vernederende vrede met Rusland te tekenen, waarbij de Krim binnen de Russische invloedsfeer kwam te liggen.

Selim III (r. 1789-1807) poogde de militaire tegenslagen een halt toe te brengen door het leger en de marine te hervormen met behulp van Franse adviseurs. Niet onverwacht draaide deze hervormingen uiteindelijk uit op een opstand onder de janitsaren, die vreesden dat de nieuwe legereenheden hun machtspositie bedreigden. Na het gedwongen aftreden van Selim volgde een machtsstrijd tussen zijn twee neven Mustafa IV (r. 1807-1808) en Mahmut II (r. 1808-1839), de laatste erkende kandidaten voor de Osmaanse troon. Mustafa gaf bevel om zijn oom en broer te vermoorden om zo als enige troonskandidaat gegarandeerd de nieuwe sultan te worden. De moord op zijn broer werd echter verijdeld en troepen loyaal aan Mahmut executeerden Mustafa. Als laatste telg van de Osmaanse dynastie beklom Mahmut de troon; zelden was de Osmaanse familielijn zo dicht bij een vroegtijdig einde gekomen.

De hervormingen die onder Selim waren begonnen werden door Mahmut voortgezet. Het janitsarenkorps, dat lange tijd de hervormingspogingen van sultans had weten te frustreren, werd door hem in 1826 op gewelddadige wijze ontbonden. Ondanks het feit dat Mahmut’s hervormingsprogramma aanzienlijk succesvoller was van dat van zijn voorgangers bleef het Osmaanse Rijk territoriale verliezen lijden. De onafhankelijkheid van Griekenland in 1821 schiep een precedent voor de vele nationale afscheidingsbewegingen die in de komende decennia in de Balkan zouden opkomen. Mahmuts hervormingen maakten de weg vrij voor de start van de Tanzimat, de meest ingrijpende periode van modernisering en hervorming in het Osmaanse Rijk (1839-1876).

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...