Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Parlement neemt hervormingspakket Grondwet aan

11 mei 2010, Turkije Instituut

Het Turkse parlement heeft op 7 mei een pakket aan voorstellen voor wijziging van de Grondwet aangenomen. Na twee hectische stemrondes over de afzonderlijke voorstellen, waarbij een van drie controversiële amendementen sneuvelde, keurde een krappe meerderheid (336 van 550) de hervormingen goed. Het pakket ligt nu voor aan president Abdullah Gül. Als Gül - naar verwachting - het pakket goedkeurt, volgt op 18 juli een referendum.

Keurt ook het Turkse electoraat het pakket goed, dan betekent dat een ingrijpende hervorming van de rechterlijke macht in Turkije. Twee van in totaal 28 aangenomen voorstellen betreffen namelijk de samenstelling en benoemingsprocedure van het Constitutioneel Hof en de Hoge Raad van Rechters en Aanklagers, die alle rechters en aanklagers in Turkije benoemt. Beide organen zijn van oudsher bolwerken van het kemalistische establishment. De hervormingen geven regering, parlement, en met name de (direct gekozen) president echter meer zeggenschap over wie er zitting hebben in het Hof en de Raad.

Een positieve referendumuitslag zou een gevoelige klap zijn voor tegenstanders van de AKP, die vrezen dat de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht in het geding is. De belangrijkste oppositiepartij CHP heeft reeds aangekondigd de hervormingen aan te vechten bij het Constitutioneel Hof. Ook politieke analisten tonen zich kritisch: de hervormingen sluiten weliswaar aan bij de Europese standaard, maar tegelijkertijd voedt de reputatie van de AKP twijfel over de al dan niet democratiserende koers van de partij. Zo werden noch de oppositie noch vertegenwoordigers van het maatschappelijk middenveld betrokken in het opstellen van het pakket. In de afgelopen maanden kwam de AKP herhaaldelijk in botsing met de rechterlijke macht, bijvoorbeeld de zaak Cihaner.

‘De vraag is of het huidige politieke systeem voorziet in voldoende checks & balances’, aldus Soli Özel, onder meer columnist voor Habertürk. Het aloude ‘reddingsmiddel’, ingrijpen door het leger, heeft zo lijkt het, definitief afgedaan, maar het is de vraag of het (door de AKP gedomineerde) parlement genoeg tegenwicht biedt aan de uitvoerende nacht. Premier Erdoğan profileert zich bovendien zowel binnen de AKP als naar buiten toe steeds meer als een autoritaire leider.

BDP
Een voorstel waarin een parlementaire commissie besluit of een sluitingszaak geopend kan worden tegen een politieke partij, haalde het niet. Opvallend genoeg stemden de meeste BDP’ers tegen, terwijl hun partij de directe erfgenaam is van de vorig jaar in december verboden DTP. De hervormingen zouden de BDP niet ver genoeg gaan en niet tegemoet komen aan de eisen van de BDP om bijvoorbeeld de kiesdrempel van 10% te verlagen en minderheden in Turkije culturele rechten toe te kennen. Joost Lagendijk vermoedt echter eveneens een electorale zet om de AKP de voet dwars te zetten. De regeringspartij behaalde in 2007 immers veel stemmen onder Koerden met de belofte de positie van de Koerdische bevolking te verbeteren. Een hervorming van de Grondwet die in de huidige vorm de basis is geweest voor het verbieden van Koerdische partijen en de machtige positie van het Turkse leger, zou immers juist voor Koerden een belangrijke stap voorwaarts zijn – en de electorale aantrekkingskracht van de AKP in het overwegend Koerdische Zuidoosten een boost geven. De BDP zou de Koerdische kaart niet uit handen willen geven aan de AKP.

Juristocratie?
Vanuit het rechterlijk systeem klinken verschillende geluiden. Nog voor het pakket werd voorgelegd aan het parlement uitte de HSYK scherpe kritiek op de aangekondigde hervorming van de eigen organisatie, die zou leiden tot politisering van de rechterlijke macht door benoemingen van AKP-getrouwen. De voorzitter van de Raad van State Mustafa Birden verklaarde afgelopen maandag dat de wetswijzigingen zijns inziens niet tot doel hebben vrijheid en democratie te bevorderen.

Vorige week presenteerde denktank TESEV een rapport over de rechterlijke macht in Turkije. Die beschermt niet het individu tegen de staat, maar in de eerste plaats de staat zelf, concludeerden de aanwezigen volgens het verslag in Turkish Daily News. Hoogleraar Rechtsgeleerdheid Ergun Özbüdün, die in 2007 bijdroeg aan een voorstel voor een geheel nieuwe grondwet, stelde dat de scheiding der machten in Turkije in feite neerkomt op de superioriteit van de rechterlijke macht. ‘De rechterlijke macht baseert de meeste beslissingen op grond van ideologische legitimiteit. Turkije is een schoolvoorbeeld van een juristocratie.’

Analyses Turkije Instituut

Het Turkije Instituut publiceert regelmatig analyses over de actualiteit in Turkije

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...