Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Resolutie 252

8 maart 2010, Turkije Instituut

De Commissie Buitenlandse Zaken van het Amerikaanse Congres heeft gisteren met 23 tegen 22 stemmen Resolutie 252 aangenomen waarin de massamoord op Osmaanse Armeniërs tijdens de Eerste Wereldoorlog een genocide wordt genoemd. De Turkse regering heeft de uitslag van de stemming sterk veroordeeld en haar pas geïnstalleerde ambassadeur teruggeroepen naar Ankara.

De uitslag van de stemming betekent dat de resolutie kan worden voorgelegd aan het voltallige Congres. Als deze eveneens instemt met de weliswaar niet-bindende resolutie, neemt de druk op president Barack Obama om op 24 april – de herdenkingsdag van de genocide – het ‘G-woord’ in de mond te nemen, toe. Dat zou de betrekkingen tussen Turkije en de VS, die door de huidige situatie een gevoelige klap krijgen, verdere schade toebrengen.

In een eerste reactie direct na de stemming verklaarde premier Recep Tayyip Erdoğan de resolutie te veroordelen als ‘een beschuldiging van een misdaad die Turkije niet begaan heeft.’ De Turkse minister van Buitenlandse Zaken Ahmet Davutoğlu reageerde vandaag teleurgesteld. ‘We streven naar normalisering van de verhouding met Armenië. Een dergelijke backlash hadden we niet verwacht.’ In Armenië is met vreugde gereageerd op de stemming.

24 April
Op 24 april spreekt de Amerikaanse president traditiegetrouw de Armeens-Amerikaanse gemeenschap toe. De presidentsverklaring is elk voorjaar aanleiding tot controverse en spanningen over de uiterst gevoelige genocidekwestie. Turkije ontkent dat de gebeurtenissen van 1915 een genocide waren en stelt bovendien dat het voor buitenlandse parlementen geen pas geeft een politiek oordeel te vellen over het verleden. Armenië en met name de Armeense diaspora in de VS streeft juist naar de internationale erkenning van de genocide.  Tijdens zijn presidentscampagne zegde Obama de invloedrijke Armeens-Amerikaanse lobby toe, de genocide als zodanig te erkennen. Vorig jaar echter hanteerde hij op 24 april de formulering ‘Meds Yeghern’, Armeens voor Grote Catastrofe, en ontweek zo een crisissituatie met Turkije.

In aanloop naar de stemming onthield de Obama administratie zich van commentaar tot het laatste moment. Minister van Buitenlandse Zaken Hillary Clinton telefoneerde de avond van tevoren met de voorzitter van de Commissie Howard Berman om hem ertoe te bewegen omwille van het verzoeningsproces tussen Turkije en Armenië, af te zien van stemming. President Obama sprak met ambtsgenoot Gül om hem te verzekeren van de Amerikaanse steun voor de Turks-Armeense verzoening. Clinton verklaarde gisteren na de stemming de resolutie ‘ongepast’ te vinden met het oog op het precaire verzoeningsproces en riep het Congres op de resolutie niet in behandeling te nemen.

Verhouding Turkije en VS

Dat verzoeningsproces, waarin de VS als mediator een belangrijke rol speelt, verloopt uiterst stroef en de uitslag van de commissiestemming zal de verhoudingen niet ten goede komen. Voor de VS spelen echter ook andere belangen. Turkije is een belangrijk NAVO-lid en bondgenoot van de VS in de oorlog in Irak en Afghanistan en in het Amerikaanse beleid omtrent Iran. Turkije heeft zich in het afgelopen jaar ontpopt tot een assertief speler in de regio. De VS kan het zich niet veroorloven Turkije te verliezen als strategisch partner het Midden-Oosten.

De regering Obama heeft de nationale veiligheidskaart echter niet gespeeld. In tegenstelling tot voorgangers Bush en Clinton toen in 2000, 2005 en 2007 toen de Commissie Buitenlandse Zaken eveneens voor een ‘erkenningsresolutie’ stemde. De afgelopen weken drongen Amerikaanse diplomaten bij hun Turks collega’s juist aan op snelle voortgang in het verzoeningsproces, om deze en toekomstige resoluties een stap voor te zijn.

Turkije en Armenië ondertekenden afgelopen oktober een tweetal protocollen die moeten leiden tot herstel van de diplomatieke en bilaterale betrekkingen. De kwestie Nagorno-Karabach is het belangrijkste struikelblok. Turkije stelt dat beide processen onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn om zo bondgenoot Azerbeidzjan niet voor het hoofd te stoten. Verzoening tussen Turkije en Armenië is zo afhankelijk van voortgang in de sinds lang vastgeroeste onderhandelingen tussen Azerbeidzjan en Armenië. Yerevan echter  stelt dat de kwesties los van elkaar staan. Het proces hangt nu op de ratificatie van de protocollen door respectievelijk het Turkse en Armeense parlement. In de huidige omstandigheden lijkt noch Ankara noch Yerevan echter bereid daartoe de eerste stap te zetten.

Obama bevindt zich in een lastig parket. Al achten analisten de kans klein dat het überhaupt tot een voltallige stemming komt, Washington moet laveren tussen strategisch- buitenlandse en binnenlandse belangen. Zo kon Turkije, ondanks de verslechtering van de van oudsher goede betrekkingen met Israël, in de resolutiekwestie nog altijd op de steun van de Amerikaanse joodse lobby rekenen.

Totdat Obama al dan niet het G-woord uitspreekt op 24 april, zullen de spanningen de komende weken hoe dan ook oplopen. ‘Ik weet dat Obama een visie van vrede heeft’, aldus Davutoğlu.

Analyses Turkije Instituut

Het Turkije Instituut publiceert regelmatig analyses over de actualiteit in Turkije

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...