Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Persvrijheid en internet

5 maart 2010, Turkije Instituut

Hoewel in Turkije de ruimte voor het vrije debat in de afgelopen jaren aanzienlijk is toegenomen, zijn er nog tal van formele beperkingen op de persvrijheid van kracht. Onlangs nog werd Ozan Kilinç, hoofdredacteur van een sinds 1994 in de Koerdische taal uitgegeven krant, veroordeeld tot een gevangenisstraf van 21 jaar.

Onder Kilinc’s hoofdredacteurschap heeft de krant 12 keer ‘lovend’ gerefereerd aan de PKK, aldus rechter Dündar Örsdemir. De krant heeft volgens de rechter ook verzuimd de omgekomen Turkse militairen te omschrijven als ‘martelaars’. De veroordeling van Kilinç past in een patroon van vervolgingen van journalisten, schrijvers en academici gedurende de afgelopen decennia. De situatie van de persvrijheid in Turkije is dan ook nog steeds  een van de struikelblokken voor Turkse toetreding tot de EU.

In de jaren negentig behoorde Turkije wereldwijd tot de landen die de meeste journalisten vervolgden. In 2009 werden er negen kranten verboden en 123 journalisten vervolgd. De Turkse vervolging van ‘gewetensmisdaden’  levert veel kritiek op vanuit zowel Turkse civil society organisaties als internationale instellingen zoals de Europese Commissie, Human Rights Watch, Amnesty International en het Committee to Protect Journalists. Critici spreken van cybercensuur omdat de Turkse overheid in toenemende mate het internetgebruik zou beperken. Momenteel is de toegang tot meer dan 6000 websites, waaronder Youtube en de website van de evolutionaire bioloog Richard Dawkins, geblokkeerd in Turkije.

Het OSCE stelt in een rapport van 18 januari 2010 over internetcensuur in Turkije dat de Turkse ‘internetwet’ 5651 uit 2007 een grote belemmering is voor mediavrijheid en aangepast of afgeschaft moet worden. Deze wet, ‘Regulering van Internetpublicaties en de Preventie van Misdaden Gepleegd als gevolg van Zulke Publicaties’, fungeert veelal als rechtsgrondslag voor de blokkade van de websites. Behalve prominente buitenlandse websites zoals Youtube en Dailymotion worden ook veel Turkstalige websites die Turkije-gerelateerde onderwerpen kritisch behandelen geblokkeerd. In november 2009 verklaarde de Turkse Informatie & Communicatietechnologie Autoriteit (BTK) bij monde van voorzitter Tayfun Acarer dat de ingenieurs van BTK een Turkse zoekmachine, die beter zou aansluiten aan de ‘gevoeligheden’ van de Turkse cultuur,  en een e-mailprovider (Anaposta) aan het ontwikkelen zijn.

Anaposta moet elke Turkse burger van een e-mailaccount voorzien. ‘Elk kind zal een e-mailadres krijgen dat vanaf de geboorte wordt gekoppeld aan de identiteitskaart van het kind’, aldus Acarer. Volgens critici is de Turkse overheid met de zoekmachine en de e-mailprovider van plan om meer grip te krijgen op informatie-uitwisseling via internet. BTK beheert ook een website waar iedereen internetsites kan aangeven die niet zouden voldoen aan de vereisten van de Turkse wet. Veel van de blokkades zijn dan ook niet geïnitieerd door de overheid zelf, maar door ‘meedenkende’ burgers.

Hoewel het aantal processen en veroordelingen van journalisten en intellectuelen gedaald is in vergelijking met een decennium geleden, scoort Turkije in internationale graadmeters zoals de Press Freedom Index nog steeds zeer laag op het gebied van journalistieke en artistieke vrijheden. Zo veroordeelde het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) onlangs Ankara voor het verbieden van een klassiek erotische roman van de Franse auteur Apollinaire. Ook op het internet lijkt de Turkse overheid de vrijheid van meningsuiting juist sterker te willen beperken of controleren. Vanuit Brussel en Straatsburg wordt voortdurend druk uitgeoefend om tot een betere juridische verankering van de vrijheid van meningsuiting in Turkije te komen. Zo stelt het Voortgangsrapport 2009 van de Europese Commissie dat de Turkse nog niet voldoet aan Europese normen inzake de vrijheid van meningsuiting. Het hoofdstuk van het acquis dat dit regelt (hoofdstuk 10 informatiemaatschappij & media) is echter sinds 2006 bevroren wegens Ankara’s weigering haar havens open te stellen aan Cypriotische schepen. Het lijkt er vooralsnog niet op dat dit hoofdstuk binnenkort weer zal worden geopend.

Ondertussen heeft premier Erdoğan een aantal keren gefulmineerd tegen de media, die verantwoordelijk zouden zijn voor de sociale instabiliteit en de daling van de Turkse aandelenmarkt als gevolg van de arrestatie van hoge militairen in ‘operatie Balyoz’. Hij hekelde ondermeer ‘mediabazen’ die hadden gesteld dat ze niet kunnen interveniëren in het werk van journalisten. ‘Niemand heeft het recht om spanningen te verhogen in dit land. Ik kan niet toestaan dat zulk soort artikelen de financiële balans in war brengen. Je betaalt het salaris van een columnist, en morgen stel je dat je het recht niet hebt om te klagen’, aldus Erdoğan tijdens een toespraak op 26 februari.

Analyses Turkije Instituut

Het Turkije Instituut publiceert regelmatig analyses over de actualiteit in Turkije

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...