Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Homorechten onder druk

25 februari 2010, Turkije Instituut

Na eerdere processen tegen homobelangenorganisaties, dreigde afgelopen maand opnieuw een vereniging voor LGBT (lesbiënnes, homo’s, biseksuelen en transseksuelen) in Turkije te worden verboden. In Izmir loopt Siyah Pembe Üçgen (Black Pink Triangle, BPT),die zich inzet voor de strijd tegen homodiscriminatie, het gevaar om te worden opgeheven omdat  de idealen van de organisatie ‘Turkse normen en waarden en de stabiliteit van de familie geweld aandoen’.

Na de oprichting van de BPT in februari 2009 eiste het provinciaal bestuur van Izmir dat de vereniging enkele artikelen in haar statuutreglement zou aanpassen. Toen dit werd geweigerd, diende de provinciale gouverneur een aanklacht in bij de gerechtelijke instanties. De openbaar aanklager stelde dat als de overheid genootschappen als de BPT niet zou controleren, ‘het sociale leven tot anarchie zou omslaan’. Hoewel de zaak al na de eerste zitting werd onderbroken tot 20 april, heerst bij homo- en mensenrechtenorganisaties de angst dat de Turkse autoriteiten de groepering zullen meeslepen in een langdurig en ongefundeerd proces. In een verklaring van Amnesty International wordt de aanklacht tegen de BPT sterk veroordeeld: ‘Het opheffen van de Black Pink Triangle doet het universeel recht op vrijheid van meningsuiting, associatie en non-discriminatie, geweld aan en gaat in tegen Turkije’s verplichtingen onder het Europese mensenrechtenverdrag.’ Ook Human Rights Watch spreekt van een ‘duidelijke schending van internationaal recht’.

De BPT is niet de eerste LGBT-beweging die een dergelijke gerechtelijke procedure moet ondergaan. Hoewel homoseksualiteit in Turkije niet strafbaar is, klagen LGBT over grote intolerantie. Volgens het ambtsbericht van Buitenlandse Zaken is homoseksualiteit in de Turkse samenleving nog maar zeer weinig sociaal geaccepteerd. Ook draagt volgens het ambtsbericht de Turkse overheidspropagatie van het ‘gezin als hoeksteen der samenleving’ niet bij aan de erkenning van andere relatievormen. Verder stelt een rapport van LGBT-organisatie KAOS dat psychiaters nog altijd medicijnen voorschrijven om homoseksuelen van hun ‘ziekte’ af te helpen, homoseksuele werknemers soms worden ontslagen en dat  fysiek geweld tegen LGBT herhaaldelijk voorkomt .

Op de achtergrond van deze intolerantie spelen verschillende Turkse overheids- en gerechtelijke instanties een rol. Politiegeweld tegen LGBT is geen zeldzaamheid, terwijl homoseksuelen als ongeschikt worden gezien voor een functie in het leger. Turken kunnen daarom vanwege hun geaardheid dienstplicht weigeren, maar moeten deze seksuele hoedanigheid op basis van beeldmateriaal ‘bewijzen’ tegenover de legerstaf. Ook past het verbod op de BPT in een reeks van rechtszaken tegen verschillende LGBT-organisaties in de afgelopen jaren.

Daar er volgens het hooggerechtshof in Istanbul ‘geen wettelijke basis bestaat om verenigingen van LGBT gericht op het vergroten van solidariteit te verbieden’, leidden al deze rechtszaken niet tot een uiteindelijke veroordeling. De legaliteit van LGBT-organisaties werd echter enkel vastgesteld onder voorwaarde dat zij niet ‘LGBT-gedrag zouden aanmoedigen om dergelijke seksuele oriëntaties te verspreiden’. Verder wordt in rechtszaken rondom geweldsdelicten tegen LGBT nogal eens teruggegrepen op het principe van ‘onverstandige provocatie’ ten voordele van de dader, en krijgen transseksuelen menigmaal boetes vanwege ‘onzedelijk gedrag’ en ‘openbaar exhibitionisme’.

Siyah Pembe Üçgen wacht dus een nieuwe juridische strijd tegen opheffing. Het verbod op Lambda Istanbul werd in april 2009 weliswaar afgewezen, maar pas na een moeizaam en vier jaar durend proces. Toch stelt de BPT zich strijdbaar op. Men verzamelt handtekeningen voor en wettelijke petitie tegen de rechtszaak, en gaf een verklaring uit waarin de autoriteiten worden bekritiseerd voor het pogen om een Turkse LGBT-beweging op te heffen in een tijd waarin veel LGBT in Turkije het slachtoffer zijn van discriminatie en geweld. Deze weerbare houding is ook meer in het algemeen terug te zien in Turkije. Het aantal LGBT-organisaties breidt zich langzaam maar zeker uit, en deze organisaties treden steeds openlijker naar buiten. Ondanks dit groeiende zelfbewustzijn houden individuele LGBT hun geaardheid echter nog altijd liever verborgen.

Het is de vraag hoe het proces tegen de BPT past in het imago van Turkije in het Westen. Met Istanbul als Europese Culturele hoofdstad 2010 zijn de ogen in Europa dit jaar eens te meer op Turkije gericht, en gerechtelijke procedures als deze kunnen de Europese mening over Turkije ernstig aantasten. Eén van de vaak terugkerende kritiekpunten in Europese Voortgangsrapporten  is de schending van mensenrechten, en deze rapporten zullen de vervolging en discriminatie van homoseksuele minderheden niet over het hoofd kunnen zien.

Analyses Turkije Instituut

Het Turkije Instituut publiceert regelmatig analyses over de actualiteit in Turkije

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...