Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Voorgeschiedenis: Turkije na WOII

Hoewel de Republiek zich afzijdig had weten te houden van de Tweede Wereldoorlog, legden aanhoudende militaire uitgaven een zware druk op de economie. Tijdens de oorlog waren deze nodig om een afschrikkend postuur te bewaren; terwijl de beginfase van de Koude Oorlog Turkije noodzaakte deze bestedingen te handhaven. Mede door de economische moeilijkheden groeide de maatschappelijke onvrede in de periode na de oorlog gestaag. De ingrijpende hervormingen ingezet door Atatürk,hadden onder zijn opvolger İnönü evenmin een breed draagvlak onder de Turkse bevolking. Het onbehagen over het starre politieke systeem en het nepotisme van de alleen heersende Republikeinse Volkspartij (CHP) bewoog İnönü vanaf 1945 een reeks voorzichtige, democratiserende maatregelen te nemen. Zo kwam er meer ruimte voor de uiting van kritiek en werd de vorming van oppositiepartijen toegestaan.

In 1950 brachten de eerste vrije verkiezingen in de geschiedenis van de Turkse republiek het democratiseringsproces in een stroomversnelling . De CHP leed een gevoelige nederlaag tegen de Democratische Partij (DP), een brede coalitie van conservatieve politici, verenigd in hun verzet tegen de CHP. In tegenstelling tot de CHP, die haar kaders voornamelijk uit de bureaucratie en het leger haalde, rekruteerde de DP haar afgevaardigden voornamelijk uit de commerciële sector, vaak op lokaal niveau. De DP verwoordde de frustratie van het volk tegen de jarenlange heerschappij van de CHP en kon rekenen op een grote aanhang onder de kleine burgerij en op het platteland.

Met een ruime meerderheid in het parlement vormde de DP een eigen regering en koos een nieuwe president, Celal Bayar, de oprichter van de DP. Terwijl de CHP in verwarring een nieuwe koers probeerde te bepalen, consolideerde de DP haar macht. Onder leiding van de populaire, charismatische premier Adnan Menderes zuiverde de DP de bureaucratie in rap tempo van CHP-aanhangers. In een autoritaire reflex beperkte de DP de persvrijheid, uit angst de macht te verliezen. In de verkiezingen van 1954 won de DP van Menderes evenwel glansrijk, meeliftend op gunstige economische prestaties.

Naarmate de economie in zwaarder weer kwam in de tweede helft van de jaren vijftig, slonk de populariteit van de DP. De CHP kwam hierdoor weer in de lift, terwijl afsplitsingen de DP verder schade berokkenden. Bij vervroegde verkiezingen in 1957 won de DP alsnog een nipte meerderheid waarmee het wederom een regering kon vormen. De religieuze retoriek die de DP in deze periode steeds vaker bezigde, bracht het intussen op gespannen voet met het leger, de zelfbenoemde hoeder van het seculiere Kemalistische gedachtegoed.

De autoritaire neigingen van Menderes namen verder toe naarmate het publieke draagvlak voor de DP afkalfde. De beperking van de vrijheid van meningsuiting van de pers en academici nam steeds extremere vormen aan. In april 1960 stelde de DP een commissie samen die wanpraktijken binnen de CHP, en diens betrekkingen met het leger zou onderzoeken. Gekoppeld aan een compleet verbod op verslaggeving en publieke uitlatingen over de politiek bracht dit een golf van studentenprotesten teweeg. Met harde hand sloeg de regering de demonstraties neer. Kort hierna, op 27 mei 1960, greep het leger in.

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...