Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

De Onafhankelijkheidsoorlog, 1920-1923

Het verdrag van Sèvres, getekend op 10 augustus 1920, voorzag in de afscheiding van belangrijke Osmaanse gebiedsdelen aan buurlanden en in de opdeling van grote delen van Anatolië in commerciële invloedszones van Frankrijk, Engeland en Italië. Er kwam een onafhankelijk Armenië en autonomie voor de Koerden. Door de Eerste Wereldoorlog en opstanden in overzeese gebiedsdelen stond de militaire capaciteit van de geallieerden echter onder grote druk. Daar kwam bij dat sommige geallieerden de voordelen van een sterke Turkse staat (tegen Russische expansie of een te grote Britse invloed) weer meer waren gaan waarderen, en niet zo happig meer waren om het verdrag van Sèvres te implementeren. Het gevolg was dat de Grieken, die in mei 1919 een deel van West-Anatolië hadden bezet, er alleen voor stonden.

Na het mislukken van diplomatieke onderhandelingen met de Russische Bolsjewieken heroverden de nationalisten in het najaar van 1920 de oostelijke provincies Artvin, Ardahan en Kars op Armeense troepen. Gedurende 1921 bereikten de nationalisten vervolgens overeenstemming met Frankrijk en Italië over de terugtrekking van hun troepen uit het zuiden en zuidwesten van Anatolië. In West-Anatolië werd tenslotte door de nationalisten in de zogeheten Onafhankelijkheidsoorlog in de jaren 1921-1922 een felle strijd geleverd tegen het Griekse bezettingsleger. De uiteindelijke overwinning op 30 augustus 1922 (tegenwoordig in Turkije een nationale feestdag) was voor een groot deel te danken aan de strategie van opperbevelhebber Mustafa Kemal, wiens prestige en machtspositie door de overwinning een sterke impuls kregen.

Nadat de Grieken zich ook hadden teruggetrokken uit Oost-Thracië namen de nationalisten de controle over het bestuurlijk apparaat in de hoofdstad over. Ondanks aanvankelijke felle tegenstand in de Nationale Vergadering werd op 1 november 1922 met slechts één stem tegen een resolutie aangenomen, ingediend  door Mustafa Kemal, die het sultanaat afschafte. Hiermee kwam een einde aan meer dan zes eeuwen Osmaanse heerschappij. In de verkiezingen van juni 1923 behaalde de kort daarvoor door Kemal opgerichte Volkspartij (later Republikeinse Volkspartij — CHP) een ruime overwinning. Het nieuwe parlement ratificeerde het Verdrag van Lausanne (24 juli 1923), dat Turkije erkende als een onafhankelijke, soevereine staat, en maakte Ankara de nieuwe hoofdstad van het rijk. Ook stemde het parlement (overigens met meer dan honderd onthoudingen) voor het voorstel van Kemal om van het constitutionele systeem van de Turkse staat een republiek te maken. De republiek werd uitgeroepen op 29 oktober 1923, en Mustafa Kemal werd gekozen tot president.

Mustafa Kemal had nu een positie bereikt die die van absoluut machthebber benaderde. Als president controleerde hij de aanstelling van de premier en indirect ook van de ministers. Als opperbevelhebber controleerde hij het leger en de veiligheidsdiensten, de ware instrumenten van zijn macht, en als voorzitter van de Volkspartij controleerde hij de wetgeving. Door deze machtige positie zou hij in staat zijn de oppositie de kop in te drukken en de hervormingen door te voeren die hij en zijn aanhangers noodzakelijk achtten wilde de nieuwe republiek levensvatbaar zijn.

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...