Het Kemalisme

Het kemalisme is een ideologie die zich geleidelijk ontwikkelde in reactie op de politieke tegenstand die Atatürk en de zijnen ondervonden. Tegelijkertijd vormde zij de basis om diezelfde politieke tegenstand de kop in te drukken. Begin jaren dertig ondernamen aanhangers van Atatürk pogingen om deze ideologie nader te definiëren. Er werden zes principes onderscheiden: republicanisme, nationalisme, populisme, etatisme, secularisme en reformisme. In 1931 werden deze principes overgenomen door de Republikeinse Volkspartij (CHP) als de basis van haar partijprogramma, en in 1937 werden zij opgenomen in de grondwet. Omdat de CHP in deze periode echter steeds meer met de staat verweven werd, ontwikkelde zij niet echt een eigen partijpolitiek karakter. Als gevolg hiervan zijn de principes nooit in detail uitgewerkt, en is het kemalisme een flexibel concept gebleven.

In grote lijnen kwamen de principes hierop neer: Republicanisme betekende steun voor de republikeinse constitutie en het verbod op politieke activiteit die de terugkeer naar een monarchie ten doel had. Populisme hield het idee in dat de belangen van het hele volk dienden te prevaleren boven het groepsbelang, en het verbod op politieke activiteit ten gunste van een bepaalde klasse (met andere woorden: socialisme of communisme). Reformisme hield de steun in voor het hervormingsprogramma en de voortzetting ervan. Secularisme betekende de volledige staatscontrole over religieuze instellingen, en het verbod op elke politieke activiteit op basis van religie. Etatisme betekende een grote sturende rol van de staat in de economie. En nationalisme hield in dat alle burgers binnen de staatsgrenzen van de republiek één ondeelbare natie vormden, met de Turkse identiteit.

Daarnaast wordt met het begrip ‘kemalisme’ verwezen naar de verering van Atatürk als stichter van het vaderland en als de verpersoonlijking van de Turkse natie. De cultus van persoonsverheerlijking werd op initiatief van Atatürk zelf vanaf het midden van de jaren twintig rond de figuur van Mustafa Kemal geschapen. Vanaf 1926 werden door het hele land standbeelden van hem opgericht, en in de loop der jaren werd het beeld geschapen van een man die de ‘wil van de Turkse natie’ belichaamde en eigenhandig de soevereiniteit van deze natie had weten te vestigen. Er werden aan hem bovennatuurlijke eigenschappen en profetische gaven toegeschreven. In de jaren dertig bereikte de verering van Atatürk in de kemalistische pers, in officiële publicaties en schoolboeken proporties die volkomen met die van Mussolini in Italië of Stalin in de Sovjet-Unie te vergelijken zijn. Samen met de illustere geschiedenis van het Turkse volk zoals die werd uitgedragen door het Turkse Instituut voor Geschiedenis, bood de Atatürkverering de burgers van de republiek emotionele aanknopingspunten met het regime, en de mogelijkheid zich te vereenzelvigen met het idee van een Turkse natie.

Na het overlijden van Atatürk in 1938 verschoof de aandacht naar zijn opvolger Ismet Inönü, maar vanaf 1950 trad met het aan de macht komen van de Democraten de figuur van Atatürk weer meer op de voorgrond. Vrijwel alle partijen in het politieke spectrum hebben sindsdien de behoefte gevoeld zich te legitimeren door te appelleren aan de figuur van Atatürk, waarbij zij overigens wijd uiteenlopende interpretaties van het kemalistische gedachtengoed hebben gehanteerd.

Blogs

CHP-MHP / CHP-AKP / MHP-AKP
Stille verbetering van de positie van de vrouw
Hoe nu verder?
HDP voorzitter Demirtaş
HDP voorzitter Demirtaş
Verkiezingsuitslag
Verkiezingsuitslag
Week voor de verkiezingen
Week voor de verkiezingen
Verkiezingsdossier
Geweld rond verkiezingstijd
De Tahrir en Gezi vergelijking
Turkse economie: een oproep tot formalisering?
Turkse economie: een oproep tot formalisering?
De scheiding der machten
Lees meer...