Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

De Osmaanse Dynastie en Machtslegitimatie

De legitimatie van de macht van de sultan over zijn onderdanen kreeg in de 19de en 20ste eeuw grofweg op twee verschillende manieren vorm. Allereerst was er de nieuwe notie van gelijkheid en uniformiteit die onder sultan Mahmut II (r. 1808-1839) al tot uiting kwam. Hij had de oude kledingvoorschriften afgeschaft en alle mannelijke onderdanen verplicht om de fez (een hoofddeksel) te dragen, ongeacht religie, beroep of klasse. In 1856 werd tevens een wet aangenomen die de rechtsgelijkheid van alle mannelijke onderdanen onderstreepte. Bepaalde posten, bijvoorbeeld in het leger, werden opengesteld voor christenen, alhoewel de meeste van hen niet zaten te springen om (verplicht) dienst te nemen in het Osmaanse krijgsapparaat.

Door gelijkheid onder zijn onderdanen te propageren probeerde de sultan zijn christelijke burgers aan zich te binden, dit als tegengewicht voor het idee van zelfbeschikking dat zich verspreidde onder deze bevolkingsgroepen. Dit was niet alleen van belang voor de binnenlandse legitimatie; eveneens moest de sultan tegenover de Europese grootmachten kunnen tonen dat hij rechtvaardig omging met zijn niet-islamitische onderdanen. Veronderstelde ongelijkheid van de christelijke bevolking werd immers door Europa vaak aangegrepen om politieke en militaire ingrepen in het Osmaanse Rijk te rechtvaardigen.

Er kwam echter ook een grotere nadruk op de sultan als islamitisch heerser bij de machtslegitimatie van de Osmaanse dynastie. Vooral sultan Abdülhamit II (r. 1876-1909) gebruikte zijn rol als kalief om de machtsbasis van de dynastie te versterken. Tevens had de sultans rol als kalief een internationale aantrekkingskracht; Abdülhamit II was onder andere populair onder de moslims in Brits-India. De rol van islam als verbindende factor voor de Osmaanse onderdanen werd belangrijker naarmate Europese – vaak overwegend christelijke – gebieden verloren gingen  en het rijk dus geografisch Aziatischer en de bevolking procentueel gezien islamitischer werd. Mehmet V (r. 1909-1918) volgde, onder sterke druk van de Duitsers, de Osmaanse deelname in de Eerste Wereldoorlog zelfs op met een universele oproep tot de jihad, een heilige oorlog tegen de ongelovigen.

Uiteindelijk verloor de dynastie haar machtslegitimatie, in ieder geval in de ogen van de politieke en militaire elite die de Turkse onafhankelijkheidsoorlog had gevochten. Zij verworpen een sultan die zijn rijk wilde opdelen ten gunste van de Geallieerden om zo zijn eigen beperkte macht te behouden. Velen waren net als de christelijke minderheden beïnvloed door het nationalisme en droomden van een Turkse natiestaat. De leiders van de onafhankelijkheidsoorlog plaatsten de legitimatie van macht bij het Turkse volk; wat zij als politieke elite uitvoerden was de wil van de natie. De sultan als een door god gezonden heerser, het aloude fundament dat het bestaan van de Osmaanse dynastie legitimeerde, werd zo overbodig.

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...