Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Bestuur

De Hoge Porte (naar de poort die tot de Divan, de keizerlijke raad, leidde: zie afbeelding) probeerde in de achttiende eeuw, net zoals in voorgaande periodes, om de aanstelling van bestuurders in de provinciën zelf in de hand te houden. Zo probeerde de centrale regering in Istanbul te voorkomen dat bestuurders een lokale machtsbasis verkregen waarmee zij onafhankelijk van Istanbul de aanstellingen binnen het provinciale bestuur konden beheersen. In de zeventiende en achttiende eeuw zwakte het centrale gezag van de sultan af ten gunste van lokale provinciale notabelen, die steeds meer macht naar zich toe wisten te trekken. Sommige waren afstammelingen van families die door ooit door Istanbul waren aangesteld als bestuurders, maar vervolgens, strijdig met de wensen van  de Hoge Porte, nooit meer waren vertrokken. Anderen behoorden nog tot lokale pre-Osmaanse adellijke families die na de verovering van hun land hun bestuursfuncties mochten behouden, of hun verloren macht in de loop der tijd hadden herwonnen.

Zo kregen ‘dynastieke’ families en lokale heersers een steeds belangrijkere rol in de provinciën. De  machtigste provincie was ongetwijfeld Egypte. Daar was het de Mamluk heerser Ali Bey (r. 1760-1772) die met de Russen samenspande tegen het sultanaat, munten sloeg in zijn eigen naam, en vrij van Istanbul buitenlandse politiek bedreef.

Ondanks de zelfstandige houding die veel bestuurders aannamen erkenden zij vrijwel allemaal de sultan als legitiem staatshoofd. Zij hadden het Osmaanse Rijk nog steeds nodig voor het verkrijgen van legitimiteit, zoals het Osmaanse Rijk hen nodig had voor de levering van soldaten. Ook waren de centrale staat en de provinciën verbonden door financiële belangen. Het recht om belasting te innen werd door de Osmaanse staat aan lokale notabelen per veiling verkocht, maar in plaats van het traditionele driejarige contract kwamen er in de achttiende eeuw permanente contracten die geërfd, geschonken, of verhandeld konden worden. Deze aankoop was een investering van de kant van de notabelen, en de vrees dit gekochte privilege te verliezen kan een verklaring zijn geweest voor het feit dat zij ondanks hun zelfstandige beleid toch meestal gehoorzaam troepen leverden aan de sultan. Men kan hier dus spreken van wederzijdse afhankelijkheid in plaats van de meer absolute macht die het sultanaat over bestuurders had in de vijftiende en zestiende eeuw.  

Op buitenlands beleid deed zich eveneens een omslag voor. Contacten met de buitenwereld werden steeds belangrijker, en hiermee werd de reis efendi, een dienaar van de grootvizier die zich bezighield met buitenlandse contacten, een machtig persoon binnen het Osmaanse bestuurssysteem. De functie van grootvizier zelf was al vanaf het midden van de zeventiende eeuw in belang toegenomen. De Köprülü familie, die eind zeventiende eeuw enkele machtige grootviziers leverde, had haar invloed aan het hof gebruikt om de macht van de grootvizier aanzienlijk te vergroten. Ondanks het einde van de macht van de Köprülü familie in 1703 zou de functie van grootvizier in de juiste handen een uiterst invloedrijke post binnen het Osmaanse bestuur blijven.

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...