Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Herdefiniëring van de politieke islam

Opeenvolgende religieus geïnspireerde politieke partijen werden verboden in Turkije omdat zij een bedreiging zouden vormen voor de seculiere beginselen van de Turkse republiek. Tot 1997 maakte de Welvaartspartij van Necmettin Erbakan, met de Partij van het Rechte Pad (DYP), deel uit van een coalitieregering. De fluwelen staatsgreep van 1997, toen de regering door grote druk van het leger ten val werd gebracht, en het daaropvolgende verbod op de Welvaartspartij (1998) had een tweetal belangrijke consequenties. Enerzijds overtuigde de felle reactie gematigde islamitische politici van de voordelen van een volwaardige constitutionele democratie. Anderzijds vormde het seculiere ingrijpen de aanleiding voor een generationele en ideologische scheur binnen de politieke islam in Turkije.

Toen ook de opvolger van de Welvaartspartij, de Partij van de Deugd (Fazilet Partisi), werd verboden zette de breuk door.  Een jongere generatie politici brak met de oudere conservatieve leiders en bepleitte een pragmatischere koers waarbij Westerse beginselen niet langer categorisch werden afgewezen. De nieuwe partij zou moeten appelleren aan bredere delen van de Turkse samenleving door een synthese van Turkse, moslim en westerse beginselen. De herdefiniëring leidde een herevaluatie van de rol van de islam in de politieke ideologie in. Morele waarden zouden in het proces moeten worden vertaald naar de politiek zonder daarbij de seculiere beginselen van het politieke systeem te overschrijden. Daarnaast zouden ook nationalistische beginselen en de westerse oriëntatie van Turkije (geaspireerd EU-lidmaatschap, de NAVO), marktkapitalisme en liberalisme een plaats moeten krijgen in de nieuwe benadering.

Nieuwe generatie
Abdullah Gül en Recep Tayyip Erdoğan behoorden tot de oprichters van de nieuwe partij. De nieuwe generatie claimde met de nationalistisch-islamitische principes van Milli Görüş gebroken te hebben en wilde de politieke islam in Turkije herdefiniëren tot een centrumrechtse ideologie. De AKP presenteert zich nadrukkelijk niet als islamitische maar als conservatief-democratische partij. Terwijl de traditionele politiek-islamistische beweging verder ging onder een andere naam met wederom een religieuze connotatie (Saadet Partisi - Partij van de Deugd), illustreerde de naam van de AK-partij de beoogde rebranding van Erdoğan en Gül. Waar termen zoals Refah, Fazilet en Saadet verwijzen naar islamitische symboliek en daardoor slechts een beperkt deel van het Turkse electoraat aanspreken, verwijst AK naar de sociaal-economische problemen waar Turkije in de jaren ‘90 mee kampte. AK is de afkorting voor Adalet ve Kalkınma (gerechtigheid en ontwikkeling), maar in de Turkse betekenis verwijst 'ak' ook naar zuiverheid. De partij probeerde een smetteloos imago aan te nemen en beloofde schoon schip te maken door corruptie en machtsmisbruik te bestrijden.

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...