Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Het Turkse kiesstelsel: een toelichting

10 maart 2014, Turkije Instituut

De Grote Nationale Assemblee van Turkije (Türkiye Büyük Millet Meclisi – TBMM) bestaat uit 550 leden, elke vier jaar direct verkozen middels algemene verkiezingen.  Anders dan in Nederland, kent Turkije geen aparte senaat. De presidentiële verkiezingen staan los van de parlementsverkiezingen. De president wordt door het volk voor een periode van vijf jaar gekozen met de mogelijkheid voor een tweede termijn.

Het electorale systeem en de procedures worden nader uitgewerkt in de Parlementaire Kieswet (Milletvekili seçimi kanunu). Om in aanmerking te komen voor de TBMM moet een kandidaat over de Turkse nationaliteit beschikken, ten minste 25 jaar oud zijn, het primair onderwijs hebben afgerond, de militaire diensplicht hebben vervuld (mannelijke kandidaten) en niet zijn veroordeeld voor ernstige misdrijven, waaronder terrorisme, corruptie en landverraad. Om te mogen stemmen geldt een minimumleeftijd van 18 jaar. De Hogere Kiesraad (Yüksek Seçim Kurulu) is belast met de organisatie van de verkiezingen en de keuring van kandidaten.

De toewijzing van parlementaire zetels geschiedt in twee fasen. Allereerst geldt er voor politieke partijen een landelijke kiesdrempel van 10%, ingevoerd na de militaire staatsgreep van 1980. Voor zogeheten onafhankelijke kandidaten, geldt de kiesdrempel niet. Partijen die de kiesdrempel niet weten te halen, worden uitgesloten van vertegenwoordiging in het parlement. In de tweede fase wordt in elk afzonderlijk kiesdistrict een vast aantal zetels naar evenredige vertegenwoordiging van de geldig uitgebrachte stemmen (volgens de methode D’Hondt) toegedeeld aan de onafhankelijke kandidaten en de partijen die de kiesdrempel hebben gehaald. Turkije kent 85 kiesdistricten, conform de 81 provincies, waarbij de drie grote steden Istanbul (3), Izmir (2) en Ankara (2) vanwege hun grote inwoneraantal meerdere kiesdistricten kennen. Istanbul levert in totaal 85 parlementariërs, Ankara 31 en Izmir 26.

De gehanteerde kiesdrempel is omstreden, omdat het parlement volgens critici als gevolg van de hoge ondergrens – de hoogste in Europa – geen goede afspiegeling vormt van het volk en daarmee geen recht doet aan de uitslag van de verkiezingen.  Waar de politiek in de jaren 90 gekenmerkt werd door coalitieregeringen en het parlement ten minste 80% van de stemmen representeerde met gemiddeld vijf partijen, was dit in 2002 gereduceerd tot 54%. Slechts twee partijen wisten in dat jaar de kiesdrempel te halen: nieuwkomer AKP vormde met 34% van de stemmen plotseling de eenhoofdige regering , met CHP (19%) als enige oppositiepartij. De AKP kreeg uiteindelijk 365 zetels, terwijl zij in 2007 met ruim 10% meer stemmen (47%) op minder zetels uitkwam (331). Hoofdreden was dat de MHP als derde partij de kiesdrempel wist te halen. 

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...