Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

ANALYSE: Nieuw gezicht CHP

8 juni 2011, Turkije Instituut

Het recente advies van The Economist om voor de CHP te stemmen, zal de partij in Turkije zelf weinig opleveren. Toch vaart de CHP naar omstandigheden wel. Niemand verwacht dat de belangrijkste oppositiepartij bij machte is om op 12 juni de AKP te overtreffen of ook maar in de buurt te komen van de 40% tot 50% waarmee de regeringspartij een derde mandaat lijkt te gaan krijgen. Wel wijzen prognoses op een winst voor de partij ten opzichte van 2007 (21%) met iets onder 30% van de Turkse kiezers. Daarmee lijkt de koerswijziging ingezet door nieuwe voorman Kılıçdaroğlu haar vruchten af te werpen.

Kemal Kılıçdaroğlu was nog een betrekkelijke outsider toen Deniz Baykal, het boegbeeld van de CHP (Republikeinse Volkspartij) gedurende bijna twee decennia, een jaar geleden ten val kwam als gevolg van een affaire met een partijgenote. De CHP voerde al bijna acht jaar een politiek van reflexieve oppositie tegen het AKP-beleid. Daarbij maakte de van oudsher centrum-linkse partij rare sprongen, onder meer door zich te keren tegen pogingen om de dominante rol van het leger in de Turkse politiek te verminderen. Toppunt was de nationalistische retoriek van Baykal, vertegenwoordiger van een seculier, prowesters segment van de bevolking, als reactie op de vooruitgang geboekt in het EU-toetredingsproces. In de aanloop naar de verkiezingen heeft Kılıçdaroğlu inmiddels duidelijk zijn stempel gedrukt op de CHP. Op de lijst van de CHP is een groot gedeelte van de oude garde weggezuiverd en met een heldere sociaaldemocratische visie is een nieuwe koers uitgezet.  

Aanval op economie
Op het eerste gezicht lijkt het niet voor de hand te liggen om de AKP op economisch vlak aan te vallen. Na de desastreuze crisis van 2001, kwam de economie immers pas onder AKP-bewind weer tot bloei. De indrukwekkende groeicijfers waarmee Turkije in korte tijd opklom tot 17e economie in de wereld oogsten alom veel lof. Zo oversteeg de economische groei van het afgelopen jaar met gemak die van alle Westerse economieën, die nog leden onder de naweeën van de mondiale crisis van 2008-9. Toch is het op economisch vlak dat de CHP frontaal de aanval kiest. Immers, 20% van de Turkse bevolking leeft onder de officiële armoedegrens . Met een reële werkeloosheid van zo’n 25% blijven ongelijkheid en armoede een belangrijk sociaal thema in Turkije. Het feit dat de economische voorspoed lang niet iedereen heeft bereikt is een argument waarmee de CHP hoopt te scoren. Daarnaast zal het plan van de CHP om de verplichte militaire dienstplicht terugbrengen van vijftien naar zes maanden veel jongeren aanspreken.

Nieuw leiderschap
Opvallend voor een leider van de tweede Turkse partij is Kılıçdaroğlu afkomstig uit de zuidoostelijke provincie Tunceli. In de onherbergzame provincie, voornamelijk bevolkt door een Alevitische, Koerdische minderheidgroep, sloeg het Turkse leger in 1938 keihard een opstand neer. Inmiddels erkent de overheid dat toen 15,000 mensen omkwamen, hoewel overlevenden het over minstens het dubbele aantal hebben. Omdat Atatürk, oprichter van de Turkse Republiek en de CHP, toen nog leefde, blijft het gebeuren taboe in Turkije. Ook in de strijd tegen de separatistische PKK kreeg Tunceli het zwaar te verduren. Begin jaren 90 voerde het leger een tactiek van de verschroeide aarde: duizenden dorpen in het Zuidoosten werden ontvolkt en platgebrand. Des te opmerkelijker is het leiderschap van de Alevitische Kılıçdaroğlu, die overigens claimt van Turkmeense afkomst te zijn.

In Zuidoost-Turkije baarde Kılıçdaroğlu opzien door grote menigten te trekken in Koerdische centra zoals Diyarbakır en Hakkari, een unicum voor een CHP-leider. Zijn onthaal stond in schril contrast met de kille ontvangst van Erdoğan in dezelfde steden. Zijn liberale visie op de Koerdische kwestie, waarbij hij de Koerden meer vrijheden en autonomie wil geven, markeert een keerpunt voor de CHP, die de Koerdische identiteit tot voor kort niet eens erkende.

Al ontbeert hij het charisma van Erdoğan, Kılıçdaroğlu ontwikkelde zich in korte tijd tot een kordaat leider. De bijnaam “Gandhi” dankt hij niet alleen aan zijn uiterlijk, maar ook aan zijn tact en vastberaden houding, onder meer in het onderzoeken van corruptie bij de AKP. Hoewel de partij naar alle waarschijnlijkheid de grootste oppositiepartij blijft, is de huidige koers van de CHP een nieuw politiek gegeven in Turkije. Als de CHP aan deze sociaaldemocratische lijn vasthoudt, zou het op termijn nieuwe gedeelten van het electoraat aan zich kunnen binden en de druk op de AKP (mede) opvoeren. Bij het opstellen van een nieuwe grondwet, in de voortgang van het EU-toetredingsproces en in de Koerdische kwestie zou een dergelijk nieuw geluid in Turkije een verschil kunnen maken. Vooralsnog valt echter te bezien of de nieuwe politieke koers wordt doorgezet.

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...