Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

ANALYSE - Onder de gordel: seksschandalen teisteren MHP

23 mei 2011, Turkije Instituut

Terwijl het Westen in de ban is van de rechtszaak rond (inmiddels afgetreden) IMF-hoofd Dominique Strauss-Kahn, werd de Turkse politiek wederom getroffen door een eigen seksschandaal van formaat: liefst zes MHP-partijbonzen stapten op als gevolg van (de dreiging van) het bekendmaken van compromitterende video’s. Met deze derde golf van sekstapes is de 16-koppige Raad van Bestuur van de nationalistische MHP binnen een maand teruggebracht tot 7 leden. Aan MHP-leider Devlet Bahçeli nu de loodzware taak om de MHP door de diepe crisis het Turkse parlement in te loodsen bij de verkiezingen op 12 juni. De grote vraag is hoe deze ontwikkelingen zullen uitpakken voor de MHP in haar poging de kiesdrempel van 10% te halen. Ook van belang is, wie deze spectaculaire serie karaktermoorden op touw heeft gezet.

Na twee eerdere onthullingen, door de groep die zich Farklı Ülkücülük (Ander Idealisme) noemt, waren 4 MHP-kopstukken al gedwongen op te stappen. Daarop dreigde de schimmige groep via een open brief met nog meer sekstapes mits Bahçeli niet op zou stappen. Bahçeli weigerde toe te geven aan de druk en zag afgelopen weekend een groot gedeelte van zijn partijtop weggevaagd in de nasleep van een nieuwe video. De MHP wees de betrokkenen weliswaar openlijk terecht, maar het imago van de partij lijkt een flinke deuk te hebben opgelopen. Na de eerste twee onthullingen werd al beweerd dat de MHP, die in de prognoses rond de 13-15% scoorde, inmiddels was gezakt naar 11%, slechts een procentpunt boven de nationale kiesdrempel. De MHP zou nu verder kunnen kelderen, vooral door het verlies van stemmen van conservatieve en vrouwelijke kiezers. Een gedeelte van de MHP-achterban, gevoelig voor de AKP-retoriek van familiewaarden, zal het niet waarderen dat maar liefst tien leden van de partijtop stuk voor stuk vreemd gingen.

Anderzijds zou een gedeelte van het electoraat, met de overweging dat de MHP slachtoffer is van een grootscheeps complot, nu juist een sympathiestem op de partij kunnen uitbrengen. De redenering is dat een dergelijke complexe en kostbare operatie alleen door een zeer invloedrijke speler kan zijn uitgevoerd: het volgen van tien vooraanstaande politici, het aanbrengen van geheime camera’s in privé-vertrekken en het anoniem verspreiden van de opnames (vanuit de VS en Canada) doet alles zeer professioneel aan. Hoewel de naam Farklı Ülkücülük een directe verwijzing is naar de achterban van de MHP, de ülkücüler (idealisten) of bozkurtlar (grijze wolven), wijst Bahçeli zelf de beschuldigende vinger naar ‘de overkant van de oceaan’, verwijzend naar de in de VS woonachtige Turkse religieuze leider Fethullah Gülen. Bahçeli insinueert dat er sprake is van een complot tussen Gülen, die aan het hoofd staat van ’s lands invloedrijkste islamitische beweging, en regeringspartij AKP. Duidelijk is in elk geval dat de verkiezingsstrategie van de AKP erop is gericht de MHP onder de kiesdrempel houden, hetgeen de huidige regering wederom een grote meerderheid in het parlement zou opleveren.

Saillant detail is dat de voormalige CHP-voorman Deniz Baykal, bijna twee decennia partijleider, een jaar geleden op exact dezelfde wijze ten val werd gebracht: hij nam ontslag na het lekken van een video van zijn affaire met een vrouwelijke collega. Ruim een jaar later lijkt de CHP met Kılıçdaroğlu, een vernieuwende leider, er juist beter uitgekomen te zijn. Belangrijk verschil is evenwel dat Bahçeli zeker tot de verkiezingen het boegbeeld van de MHP blijft. Terwijl zijn team van ingewijden rap verdwijnt, blijft zijn persoonlijk imago (voorlopig) onaangetast. Toch rommelt het intern ook in de MHP.

Devlet Bahçeli is sinds 1997 het absolute gezicht van de rechts-nationalistische partij, hetgeen zelfs in zijn naam tot uitdrukking komt – Devlet is het Turkse begrip voor de staat. Na de dood van de charismatische en onbetwiste ‘Başbuğ’ (Leider) Alparslan Türkeş in 1997 werd diens opvolger Bahçeli verkozen tot nieuwe voorman van de MHP. Bij de verkiezingen van april 1999 boekte hij direct een verrassende overwinning. Speculaties in de media over een koerswijziging drukte hij echter resoluut de kop in: de harde nationaal-conservatieve lijn van Türkeş bleef onaangetast. Zo staat Bahçeli ook bekend om zijn compromisloze houding ten aanzien van de Koerdische kwestie. Toch heeft Bahçeli weinig vervolg kunnen geven aan de aanvankelijke successen en zwelt de kritiek langzaam maar zeker aan. De uitslag van het referendum van 12 september 2010 wordt door het MHP-kamp alom als een nederlaag ervaren en kwam de MHP-voorman op veel kritiek te staan. Zowel CHP als MHP waren fel tegen het pakket grondwetswijzigingen van de AKP, terwijl de pro-Koerdische BDP het referendum grotendeels boycotte. Maar zelfs in Osmaniye, de geboorteplaats van Bahçeli, stemde een overweldigende meerderheid vóór de grondwetswijzigingen.

Een volgende gevoelige klap voor Bahçeli was dat Kutalmış Türkeş, de tweede zoon van Alparslan Türkeş, zich verkiesbaar stelde voor de AKP. De benoeming van oud-generaal en Ergenekon-verdachte Engin Alan als nieuwe grote naam binnen de MHP bleek ongelukkig. Het uitlekken van geheime documenten waarin Alan zijn ondergeschikten opdraagt de religieuze activiteiten van burgers te monitoren, viel slecht bij de religieus-conservatieve achterban van de partij. De precaire positie van de MHP is dat het ideologisch omsingeld is door de CHP en AKP: seculiere nationalisten kunnen uitwijken naar de CHP, terwijl meer confessionele nationalisten over kunnen lopen naar de AKP.

Het doemscenario voor de MHP, het niet halen van de 10% kiesdrempel, zou brede gevolgen kunnen hebben. President Abdullah Gül waarschuwde al voor verdere politieke polarisatie als segmenten uit de samenleving zich niet vertegenwoordigd zien in het parlement. Naast de pro-Koerdische PKK kan ook de ultranationalistische en meer militante tak van de MHP zich dan gaan roeren. Met name de Grijze Wolven staan bekend om hun totalitaire fascistische ideeën en hebben in het verleden aangetoond liquidaties en aanslagen tegen andersdenkenden niet te schuwen. De grimmige sfeer in de aanloop naar de verkiezingen, waarbij politiek onder de gordel niet gemeden wordt, belooft weinig goeds…

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...