Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

ANALYSE: de ambities van Erdoğan, een vooruitblik

11 mei 2011, Turkije Instituut

Woensdag 27 april onthulde premier Recep Tayyip Erdoğan zijn plannen voor de aanleg van een tweede grote zeestraat door Istanbul, die de Zwarte Zee en de Zee van Marmara moet verbinden. Het kanaal, dat bedoeld is om het drukke scheepvaartverkeer op de Bosporus te ontlasten, dient 40 tot 50 kilometer lang, 150 meter breed en 25 meter diep te worden en zal het Europese deel van de stad doorkruisen. Geschat wordt dat het project zo’n $12 miljard zou kosten. Volgens Erdoğan – eerder burgemeester van de stad –  is het plan Kanal Istanbul ‘één van de voornaamste projecten van de eeuw, die de Panama en Suez kanalen doet verbleken’.

Het project is niet alleen een publiciteitsstunt in de aanloop naar de verkiezingen, maar duidt ook op de grote ambities van Erdoğan. De charismatische premier geniet grote populariteit onder zijn achterban en personifieert de grootste troefkaart van de AKP in de verkiezingen. Toch levert zijn vlijmscherpe tong en autoritaire koers Erdoğan evengoed veel tegenstanders op. Vanzelfsprekend zijn de Turkse oppositiepartijen maar ook een aantal Westerse regeringen kritisch over hem. Het rommelt echter ook al geruime tijd tussen Erdoğan en president Abdullah Gül.

Na de overweldigende verkiezingsoverwinning van de AKP in 2002, stond een eerdere veroordeling van Erdoğan wegens bedreiging van de seculiere staat zijn premierschap in de weg. Gül stond daarom korte tijd aan het hoofd van de regering, totdat Erdoğan op 14 maart 2003, na het wegnemen van de juridische bezwaren, het stokje over nam. Gül werd daarop minister van Buitenlandse Zaken en ten slotte in 2007 verkozen tot president. Inmiddels lijkt Erdoğan zelf zijn zinnen gezet te hebben op het presidentschap, maar dan zonder aan invloed in te willen boeten. In de huidige situatie heeft de Turkse president al verregaande bevoegdheden, waaronder de benoeming van topambtenaren en het vetorecht op wetsvoorstellen. Erdoğan wil echter veel verder gaan en het Turkse politieke bestel omvormen van een parlementair systeem naar een presidentieel systeem, volgens Amerikaans model.

Vooralsnog zijn de plannen van Erdoğan toekomstmuziek; hij zal moeten wachten tot na de verkiezingen. Het is echter duidelijk dat Gül en een aantal andere partijbonzen weinig  op hebben met dergelijke veranderingen. Ook zij zijn steeds meer verontrust door de tomeloze ambitie van Erdoğan en zijn neiging alles te controleren. Gül geniet de steun van de invloedrijke Gülen-beweging, maar in dit geval is dit niet direct een voordeel. Volgens sommigen is de Gülen-beweging, genoemd naar haar spirituele leider Fethullah Gülen (sinds 1998 woonachtig in de VS), in de laatste decennia uitgegroeid tot de machtigste niet-statelijke actor in Turkije. Feit is dat de religieuze stroming, geënt op het gedachtegoed van de soefi denker Sait Nursi, in Turkije en daarbuiten  een groot netwerk aan bedrijven, NGO’s, scholen en media heeft opgebouwd.

Met de recente intensivering van het Ergenekon-proces lijkt de Gülen-beweging zich echter onhandig in de voet geschoten te hebben. Het onderzoek dat in juni 2007 van start ging, lag al langer onder vuur voor de grootschalige arrestaties steeds meer gericht op criticasters van de AKP en voornamelijk de Gülen-beweging. De arrestatie van een aantal journalisten en de confiscatie van het ongepubliceerde boekmanuscript (met aantijgingen tegen de beweging) van onderzoeksjournalist Ahmet Şık in maart 2011 ging echter zelfs de AKP te ver. Hoofdaanklager Zekeriya Öz werd ontheven uit zijn functie, een duidelijke boodschap aan het adres van de Gülen-beweging. Want hoewel de AKP zich verschuilt achter de onafhankelijkheid van de rechterlijke macht, twijfelt niemand in Turkije eraan dat het proces enkel kan plaatsvinden met het fiat van de regering. Na de laatste wending in het proces staat Erdoğan,zelf verbonden aan de oudere NakşibendiOrde, tegenover de Gülen-beweging. Het is vooralsnog onduidelijk hoe de beweging zich zou positioneren in een directe confrontatie met Erdoğan.

De bekendmaking van de AKP kieslijst laat zien dat Erdoğan stevig aan het roer staat binnen de partij. Liefst 167 van de huidige 340 AKP parlementariërs, waaronder veel vertrouwelingen van Gül, komen niet terug op de kieslijst voor 12 juni 2011. Hoewel de strijd om het parlement nog gestreden moet worden, lijkt Erdoğan zich al op te maken voor de volgende ronde, om het presidentschap.

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...