Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

2. Maakt Turkije, omdat het merendeel van de bevolking moslim is, wel deel uit van Europa?

Turkije ligt inderdaad voor 97% in Azië en heeft een geschiedenis waarin de islam (Sultanaat en Kalifaat vielen immers samen) tot 1923 een bepalende rol heeft gespeeld. Daardoor zou het volgens velen buiten de Europese, lees ‘joods-christelijke’ traditie staan. Turkije wijst iedere verwijzing naar het ‘islamitisch’ karakter van het land van de hand. Immers, de Republiek Turkije beschouwt zich bij uitstek als seculier, en ook de thans regerende AK-partij zegt onverkort vast te houden aan de seculiere principes.

In tegenstelling tot de huidige EU-lidstaten is een meerderheid van de bevolking (98%) in Turkije moslim. Binnen de EU is het christendom de dominerende godsdienst. Ook voor Europeanen die geen godsdienst belijden, geldt dat hun cultuur geworteld is in wat de joods-christelijke traditie wordt genoemd. De inrichting van de samenleving is echter in hoge mate bepaald door ontwikkelingen die los van de godsdienstige overtuiging van de bevolking staan. Bijvoorbeeld door de periode van de 'Verlichting', toen veel ideeën over de verhouding tussen de staat en zijn onderdanen radicale wijzigingen ondergingen. De verhouding individu-groep/gemeenschap is mede door het Verlichtingsdenken fundamenteel anders dan in landen waar de Verlichting niet heeft plaatsgevonden. Dat roept bij veel tegenstanders de vraag op hoe een land met een overwegend islamitische bevolking om zal gaan met de waarden die in Europa gemeengoed zijn.

Hoewel tegenstanders erkennen dat het huidige Turkije een seculiere staatsvorm kent, is de rol die de religie in de Turkse samenleving speelt een andere dan in de meeste EU-lidstaten. Voorstanders van toetreding vinden het argument van toetreding van een land met een islamitische samenleving juist een pre. Volgens hen laat Europa door het opnemen van Turkije zien dat vreedzaam samenleven met andere dan enkel 'christelijke' naties goed mogelijk is. Uitbreiding van de EU met een ‘islamitisch’ land zou volgens hen daarom een positief effect kunnen hebben op de relaties met bijvoorbeeld de landen in het Midden-Oosten.

Niet verwonderlijk is dat het argument van de islam pas sinds de aanslag op de Twin Towers in New York (9 september 2001) een grote rol is gaan spelen. Ook kan niet worden ontkend dat  de islamitische levensstijl van de niet-westerse migranten in Europa (waaronder overigens ook veel andere groepen dan Turken) voor veel Europeanen een reden is om Turkije als EU-lid af te wijzen.

Of Turkije al dan niet bij Europa hoort, is misschien niet zozeer een kwestie van geografie, menen de voorstanders, als wel van (historische) oriëntatie. Voor het Osmaanse Rijk was Europa een belangrijke partner, deels doordat grote delen van de Balkan eeuwenlang onder Osmaans bestuur stonden, deels vanwege de handelsbetrekkingen en het intensieve diplomatieke verkeer tussen de Europese mogendheden en Istanbul.

De niet altijd succesvolle hervormingspogingen onder de Sultans en later gedurende de periode van de Jong Turken (1908 -1918), maar vooral de radicale modernisering onder Atatürk vonden alle hun oorsprong in de bewondering voor Europa. Ofschoon de huidige en de voorgaande regering zich meer dan voorheen bezighouden met kwesties in het Midden-Oosten en de Kaukasus, is de oriëntatie op Europa (economisch, maar vooral cultureel) alleen maar toegenomen.

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...