Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Kopenhagen criteria

Naast de aanvaarding en implementatie van het acquis zijn er nog een aantal voorwaarden waaraan Turkije moet voldoen. In 1993 stelden de Europese lidstaten dat uitbreiding van de Unie mogelijk was met alle Europese landen, mits die aan een aantal criteria voldeden. Deze werden in 1993 tijdens de bijeenkomst van de Europese Raad in Kopenhagen vastgesteld. Allereerst moet een toekomstig lid stabiele instellingen hebben die de democratie, de rechtsstaat, de eerbiediging van de mensenrechten en respect voor minderheden waarborgen; daarnaast moet deze over een goed functionerende markteconomie beschikken en opgewassen zijn tegen de concurrentie van de EU; tot slot moet het aspirant-lid de verplichtingen van het lidmaatschap op zich nemen, de gemeenschappelijke wet- en regelgeving van de EU overnemen en implementeren, en de verschillende doelstellingen van de Europese Unie ondersteunen.

Voor Turkije is met name de eis dat het dient te beschikken over ‘stabiele instellingen die de democratie, de rechtsstaat, de mensenrechten en het respect voor en de bescherming van minderheden garanderen’ van belang. Over het algemeen wordt de aanwezigheid van het eerste (stabiele instellingen) in Turkije inmiddels wel verondersteld. Ten aanzien van de mensenrechten en de rechten van minderheden volgen zowel de Europese Commissie (het dagelijks bestuur van de EU) als het Europees Parlement de ontwikkelingen in Turkije op een constructief kritische manier.

Aanvullend op deze Kopenhagen criteria is voor de toekomstige EU-lidstaten in 2004 en daarna weer in 2006 een aantal extra (lees: strengere) voorwaarden geformuleerd. Deze voorwaarden zijn niet in het laatst met het oog op Turkije opgesteld. Het gaat daarbij ondermeer om de volgende punten:

  • De onderhandelingen zullen worden opgesplitst in een aantal hoofdstukken (35 in totaal). De Europese Raad (bijeenkomst van regeringleiders) bepaalt ijkpunten om te beoordelen of nieuwe hoofdstukken kunnen worden onderhandeld.
  • Nieuwe lidstaten zullen te maken krijgen met lange overgangsperiodes, uitzonderingsregels en specifieke maatregelen. Ook een permanente mogelijkheid om vrijwaringsmaatregelen te nemen zijn mogelijk, bijvoorbeeld op de terreinen van het vrij verkeer van personen, structuurfondsen of landbouwbeleid.
  • Het gemeenschappelijke doel van de onderhandelingen is toetreding; maar de onderhandelingen zijn een open-end proces - de uitkomst is niet op voorhand gegarandeerd. Indien een kandidaat-lidstaat niet de volledige lidmaatschapsverplichtingen op zich kan nemen moet deze toch volledig worden verankerd in de Europese structuren.
  • Indien een lidstaat een serieuze en voortdurende inbreuk maakt op de principes van vrijheid, democratie, respect voor de mensenrechten en de rechtsstaat, kunnen de onderhandelingen worden opgeschort.

Al met al betekent dit dat aan de toetreding van een land als Turkije hogere eisen worden gesteld dan aan landen als Polen en Hongarije. Veel Turken zien deze aanvullende voorwaarden als meten met twee maten, maar ze vloeien vooral voort uit twijfel onder zowel politici als de bevolking van de Europese lidstaten over het vermogen van de Unie om het rappe tempo en de omvang van de uitbreiding tot een goed einde te brengen.

De EU behoudt zich het recht voor te beslissen wanneer een kandidaat-lidstaat aan deze drie criteria voldoet en wanneer zij klaar is om het nieuwe lid te aanvaarden. Een land kan alleen lid worden van de EU als alle bestaande lidstaten daarmee instemmen.

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...