Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Voorgeschiedenis - van 1989 tot 2005

De val van de Berlijnse Muur (november 1989) luidde het einde van de Koude Oorlog in en daarmee ook van de deling van Europa. Het gevolg was onder meer dat de landen van het voormalige Oostblok aansluiting zochten bij de Europese Unie. Ook andere, tot dan toe ‘neutrale’ landen zoals Oostenrijk, Finland en Zweden, toonden interesse voor EU-lidmaatschap. Hierdoor zou het aantal leden groeien van 12 naar 27 in 2007. Als reactie op deze uitbreidingsgolf nam vanuit Ankara de druk op de EU toe om daadwerkelijk invulling te geven aan het uit 1963 stammende  associatieverdrag.

Voorwaarde voor de EU was dat Turkije diende te voldoen aan de zogenaamde Kopenhagen criteria vastgesteld tijdens de Europese Top in Kopenhagen in 1993. Nieuwe leden moeten aan een zestal criteria voldoen. Voor Turkije is daarbij relevant dat landen dienen te beschikken over ‘stabiele instellingen die de democratie, de rechtsstaat, de mensenrechten en het respect voor en de bescherming van minderheden garanderen’.

Tegelijkertijd uitten verschillende Europese politici twijfels over de wijsheid om het overwegend islamitische Turkije toe te laten tot een unie van landen die gekenmerkt worden door zogenaamde 'joods-christelijke' waarden en normen. Met name onder christen-democratische politici werd dit argument steeds vaker gehoord. De vraag was niet langer of Turkije lid kon worden van de EU, maar veeleer: is Turkije überhaupt een ‘Europees’ land. De niet-christelijke identiteit speelde daarbij een toenemende rol. Dit argument won aan kracht naarmate de beeldvorming over de islam verslechterde door de problemen die in West-Europa ontstonden rond de ‘multiculturele samenleving’. Bij de bekendmaking in december 1997 van de lijst met landen die in aanmerking kwamen voor de grote uitbreidingsronde van de EU (de landen van Midden- en Oost-Europa) was het ontbreken van Turkije voor veel Turken een bittere pil.

Het zou echter niet lang duren voordat daarin verandering kwam. De machtsovername door de SPD in Duitsland (september 1998) betekende het einde van de effectieve blokkade van Helmut Kohl  tegen EU-lidmaatschap van Turkije. In 1999 werd de status van kandidaat-lidstaat dan ook door de Europese Raad aan Turkije toegekend. Onder de indruk van het vlotte tempo van hervormingen van de nieuwe AKP-regering in de periode 2002-2004 bleek een meerderheid van de toenmalige lidstaten bereid de belofte in te lossen om de onderhandelingen te openen. Onder het  Nederlandse voorzitterschap van de Europese Raad (tweede helft van 2004) werd hiertoe een principebesluit genomen. In oktober 2005 werd aangekondigd dat de onderhandelingen ook daadwerkelijk konden beginnen.

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...