Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

De opkomst van de Jong Turken

In juli 1908 kwamen leden van het İttihat ve Terakki Cemiyeti (Comité van Eenheid en Vooruitgang, hierna İT), een geheime politieke organisatie, in opstand tegen de sultan en zijn autoritaire, reactionaire bewind. Zij behoorden tot de oppositionele beweging van de zogeheten Jong Turken die rond de eeuwwisseling was ontstaan in Parijs. Het İT had een machtsbasis ontwikkeld in Macedonië waar jonge legerofficieren en ambtenaren zich aansloten bij de organisatie. De Unionisten (leden van het İT) propageerden zowel liberale politieke ideeën als Osmanisme, dat de eenheid en gelijkheid van de Osmaanse gemeenschappen tot doel had, gebaseerd op een gedeelde Osmaanse nationale identiteit.

Balkanoorlogen
Het beleid van het İT radicaliseerde echter naarmate de situatie van het Osmaanse Rijk verder verslechterde. In 1910 kwam de (overwegend islamitische) bevolking in de Albaneze gebieden in opstand en in oktober 1912 verklaarden Servië, Montenegro, Bulgarije en Griekenland de oorlog aan het Osmaanse Rijk. Hoewel een radicale factie binnen het İT in 1913 de macht greep, kon het nieuwe regime niet verhinderen dat het Rijk bijna alle Europese gebiedsdelen verloor en opnieuw duizenden moslims uit hun woongebieden werden verdreven en een stroom van moslimvluchtelingen op gang kwam.

Na de staatsgreep vormde een aantal prominente Unionisten in de periode 1913-1918 een machtig triumviraat binnen de top van het İT: Talat, minister van Binnenlandse Zaken, Enver, minister van Oorlog, en Cemal, militair gouverneur van Istanbul. Het verlies van de Europese gebiedsdelen en het toenemende nationalisme onder de Osmaanse minderheden deed de leiders van de İT inzien dat van een Osmaanse eenheid geen sprake kon zijn. Osmanisme had definitief afgedaan als fundament van een gezamenlijke, allesomvattende identiteit. Na de Balkanoorlogen kreeg Turks nationalisme binnen het İT de overhand – overigens was na 1913 de meerderheid van de bevolking etnische Turk. Het ideaal van een eenheid van volken werd vervangen door de idee van een homogene nationale staat in Anatolië, met als uitgangspunt de dominantie van islamitische Turken.

Nationale economie
Deze ideologische verschuiving deed zich het meest ingrijpend gelden in het economische beleid, in 1914 geïntroduceerd onder de naam Milli İktisat (Nationale Economie). Het programma had tot doel de positie van de moslim-Turkse middenklasse te versterken. Dit ging ten koste van buitenlanders en christenen, die door nieuwe regelgeving (die neer kwam op onteigening) hun sterke positie in het economisch verkeer verloren. Christenen werden afgeschilderd als een bedreiging van de Turkse eenheid, verantwoordelijk voor de deplorabele staat waarin het land verkeerde.

In feite werd de economie ‘genationaliseerd’ en ‘gezuiverd’ van buitenlandse elementen. De Teşkilat-i Mahsusa (Speciale Organisatie), een paramilitaire organisatie die onder het bevel van Enver viel, speelde bij de ‘implementatie’ een belangrijke rol. Door middel van terreurcampagnes werden tienduizenden Grieken verdreven uit West-Anatolië; zij zochten hun toevlucht in Griekenland. Osmaanse Arabieren en Armeniërs bleven over als voornaamste minderheden zonder aanspraak op een eigen staat.

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...