Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

De Eerste Wereldoorlog en de vervolging van Armeniërs

In de opmaat naar de Eerste Wereldoorlog schaarde het İT-regime zich uiteindelijk aan de zijde van Duitsland. Deelname aan de grote Europese oorlog bood een uitgelezen mogelijkheid om de dreiging van binnenuit en van buitenaf op effectieve wijze het hoofd te bieden en de soevereiniteit van de Osmaanse staat te bekrachtigen. Oorlog was onvermijdelijk: Ruslands inmenging begin augustus 1914 verplichtte het Rijk volgens het verdrag met Duitsland tot deelname. Eind oktober bestookte de Osmaanse marine de Russische Zwarte Zee-kust en halverwege november was het officieel in oorlog met Rusland, Frankrijk en Engeland. Het Russische leger viel aan vanuit de Kaukasus. Een Osmaans tegenoffensief later die winter liep rampzalig af en liet de oostflank van het Rijk open.  

Armeens verzet
Aangetrokken door de mogelijkheid van een Russische overwinning zochten veel Osmaans-Armeense nationalisten aansluiting bij Rusland, in de hoop steun te vinden voor Armeense onafhankelijkheid. Enkele duizenden namen dienst in het Russische leger. In de grensgebieden ontstonden guerrillabendes, die zich verdedigden tegen etnische vergeldingsacties van het Osmaanse leger en de Teşkilat-i Mahsusa. Hoewel het door nationalisme en separatisme geïnspireerde Armeense verzet kleinschalig was en geen brede steun genoot onder de Armeense bevolking, werd het door het İT-triumviraat als zeer bedreigend ervaren. Begin 1915 werden Armeense troepen (na de machtsovername door het İT werd vanaf 1909 ook onder niet-moslims gerekruteerd) op last van Enver ontwapend en ondergebracht in arbeidsbataljons.

Eind maart 1915 nam het Centrale Comité (de bestuurlijke top van het İT) vermoedelijk de beslissing om de gehele Armeense bevolking uit het oorlogsgebied te deporteren. Een grootscheepse Armeense opstand in de stad Van leek deze beslissing slechts te rechtvaardigen. In de nacht van 24 op 25 april werden in Istanbul ca. 250 prominente Armeniërs gearresteerd op verdenking van verraad en zonder enige vorm van proces geëxecuteerd, een patroon dat in andere steden navolging vond. De ruggengraat van de Armeense gemeenschap werd door deze maatregelen gebroken. 24 April wordt algemeen als het begin van de massamoorden  beschouwd, juist omdat het een maatregel was die ‘onverdachte’ Armeniërs buiten het oorlogsgebied betrof en omdat de Osmaanse regering direct betrokken was.

Deportatie
Eind mei beval Talat de ‘relocatie’ van de Armeniërs, onder het mom van een oorlogsmaatregel om de bedreiging van de nationale veiligheid te bedwingen. De bestuurlijke coördinatie was in handen van Talat; de deportaties en massamoorden werden grotendeels uitgevoerd door de Teşkilat-i Mahsusa, onder leiding van dr. Bahaettin Şakir, een prominent lid van het Centrale Comité.

In de daaropvolgende maanden vond de feitelijke deportatie van de Armeense bevolking vanuit Oost- en Centraal-Anatolië naar de woestijn van Syrië plaats, met tussen 600.000 en 800.000 doden tot gevolg. Ze werden het slachtoffer van massale executies en aanvallen door paramilitaire bendes tijdens de soms maandenlange marsen naar het zuiden. Vele duizenden werden, net buiten de grens van hun woonplaats, massaal vermoord. De deportaties bleven niet beperkt tot de oorlogszone in het oosten: ook Armeniërs in West-Anatolië en Istanbul werden vervolgd en gedeporteerd. De weinigen die deze dodenmars overleefden, wachtte nauwelijks enige vorm van opvang en velen stierven alsnog van uitputting, ziektes en honger. De gehele operatie duurde voort tot ver in 1916.

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...