Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

De ontwikkeling van het Koerdische nationalisme

Na de staatsgreep van de Jong-Turken in 1908 werden de eerste Koerdische nationalistische organisaties in de hoofdstad Istanbul opgericht. De eerste hiervan, de Vereniging voor de Verheffing en Vooruitgang van Koerdistan werd in 1909 weer door de Jong-Turken opgeheven. Een tweede organisatie, de Vereniging van Koerdische Hoop, werd in 1912 opgericht. De leden van deze eerste nationalistische organisaties kwamen vooral uit de geschoolde Koerdische elite in Istanbul, en stonden ver af van de traditioneel religieuze bevolking in Oost-Anatolië, die zich sterk verbonden voelde met de Osmaanse Sultan en Kalief Abdülhamid (die als de opvolger van de Profeet Mohammed werd gezien als het hoofd van de islamitische gemeenschap).

Na de Eerste Wereldoorlog waren de Koerdische nationalisten verdeeld over de vraag of gestreefd diende te worden naar autonomie of naar volledige onafhankelijkheid. Het Verdrag van Sèvres (1920) dat door de overwinnende grootmachten in de Eerste Wereldoorlog werd opgelegd aan het Osmaanse Rijk, regelde de opdeling van de overgebleven delen van het Rijk. In het verdrag werd voorzien in autonomie voor de Koerden, met uitzicht op onafhankelijkheid. Desondanks steunden de Koerden over het algemeen de nationale onafhankelijkheidsbeweging van Mustafa Kemal Pasja (de latere Atatürk). In het Verdrag van Lausanne (1923) werden de Koerden echter niet meer genoemd, en beloften over Koerdische autonomie, die leiders van de nationale beweging hadden gedaan, werden na de oprichting van de republiek vergeten. Dit tot grote teleurstelling voor de eerste Koerdische nationalisten.

In de jaren vijftig en zestig voelden veel van de hoger opgeleide Koerden zich aangetrokken tot het gelijkheidsideaal van de republiek en beschouwden zij de etnische achtergrond van zichzelf en van anderen als onbelangrijk. Velen die later actieve Koerdische nationalisten werden, zagen zichzelf in deze periode als Turk. In de loop van de jaren zestig begonnen grotere aantallen Koerden naar de universiteiten te gaan. Onder deze hoger opgeleiden ontstond een Koerdische nationale beweging, die in de volgende decennia onder steeds bredere lagen van de samenleving aanhang vond. Tegelijkertijd groeide de groep van oorsprong Koerdische Turken die koos voor een hoge mate van assimilatie en daarmee  probleemloos opging in de Turkse maatschappij. Ook binnen de politiek waren vele (van oorsprong) Koerden actief. Premier (en later president) Turgut Özal was in de jaren tachtig het meest sprekende voorbeeld van deze groep.

Aanvankelijk was de Koerdische nationalistische beweging nauw verbonden met de linkse beweging. Er werd geen autonomie voor de Koerden geëist, maar gelijke culturele en politieke rechten, en maatregelen tegen de regionale ongelijkheid in economische ontwikkeling in Turkije. Door de  militaire repressie en het verlies van de steun van linkse Turken radicaliseerde de Koerdische beweging echter. Vanaf het midden van de jaren zeventig ontstond een groeiend aantal Koerdische partijen en organisaties, die naar volledige onafhankelijkheid streefden. De meest radicale van deze organisaties zou zich vanaf 1978 Partiya Karkeren Kurdistan (Arbeiderspartij van Koerdistan - PKK) noemen.

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...