Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

ANALYSE: Reacties in Turkije

13 juni 2011

“We zullen iedereen omarmen”, sprak premier Erdoğan zijn enthousiaste aanhang toe tijdens zijn euforische speech na de klinkende verkiezingsoverwinning van de AKP. Verzoenende woorden nadat de spanningen de afgelopen weken hoog waren opgelopen. Erdoğan kondigde aan, net als na zijn verkiezingsoverwinning in 2007, een handreiking te doen naar de oppositie. “Onze verantwoordelijkheid is toegenomen”, aldus Erdoğan, en “we zullen de constitutie hervormen bij consensus”.

De traditionele balkonscène werd positief ontvangen in de Turkse pers. “Elk begin, biedt hoop”, aldus Hasan Cemal (Milliyet). “Er wachten Turkije grote uitdagingen, zoals de Koerdische kwestie en de hervorming van de constitutie”. Erdoğan is er met zijn handreiking volgens Cemal in geslaagd, om de juiste toon aan te slaan na een gespannen campagneperiode. Toch is Cemal waakzaam, “laten we hopen dat Erdoğan niet van zijn aangekondigde koers afwijkt”.

Ook Taha Akyol (Milliyet) is positief over Erdoğans overwinningsrede. Erdoğan liet zich in de optiek van Akyol niet meeslepen in een overwinningsroes na de forse winst voor zijn partij: bijna 1 op de 2 Turken stemde op de AKP; de partij boekte de derde opeenvolgende verkiezingswinst en slaagde er voor de derde opeenvolgende keer in haar winst te vergroten (34,29% in 2002, 46,58% in 2007 en 49,9% in 2011). Akyol was met name verheugd over de premiers handreiking naar de oppositie en zijn aankondiging van een “grondwet van iedereen”. Murat Yetkin (Hurriyet Daily News) meent dat de AKP een forse premierbonus heeft verzilverd en schrijft de uitslag voor een groot gedeelte op het conto van Erdoğan.

Fikret Bila (Milliyet) ziet compromismogelijkheden tussen de AKP en de CHP met betrekking tot de hervorming van de constitutie. Mits de partijen het eens worden de eerste drie bepalingen van de grondwet, ten aanzien van de eenheid van de staat en de republikeinse beginselen, zoveel mogelijk ongemoeid te laten. Ook de BDP zou hier wellicht toe te verleiden zijn als daar grondwettelijke burgerlijke vrijheden tegenover staan, aldus een hoopvolle Bila.

Hoewel op het eerste gezicht alle grote partijen tevreden kunnen zijn over de uitslag- de MHP heeft de kiesdrempel gehaald, de CHP behaalde de grootste verkiezingsuitslag in decennia en de AKP behaalde zijn grootste overwinning ooit - plaatsen analisten ook kritische kanttekeningen. Hoewel de BDP haar vertegenwoordiging in het parlement bijna verdubbelde (van 22 tot 36) is het er niet in geslaagd haar landelijke stemmentotaal uit te breiden. Akyol schrijft de winst met name toe aan een betere partijorganisatie en campagnestrategie van de BDP in de overwegend Koerdische provincies.

Ondanks de grootste overwinning ooit ziet de AKP daarnaast, vanwege de kiesdrempel van 10%, het aantal parlementariërs dat zij mag afvaardigen dalen tot 326. Te weinig om zelfstandig de constitutie te wijzigen (367) of om zelfstandig een referendum over een nieuwe grondwet uit te roepen (330). Bovendien verloor de partij veel aanhang onder het Koerdische electoraat. De AKP is door de kiezer niet beloond voor haar hardere opstelling inzake de Koerdische kwestie. De regeringspartij hoopte met een nationalistischer opstelling te profiteren van de malaise bij de MHP. Veel commentatoren zijn het erover eens dat de AKP-strategie om het verlies aan steun in de overwegend Koerdische provincies te compenseren met forse winst onder MHP-stemmers heeft gefaald. Terwijl de MHP minimaal verloor ten opzichte van 2007, verdubbelde de BDP bijna haar totale zetelaantal in het parlement. Van deze zetelwinst gingen er twaalf rechtstreeks ten koste van de AKP in veel zuidoostelijke provinciën. Rusen Çakır (NTV) en Oral Çalışlar (Radikal) menen dat de grootste winst van de BDP in termen van parlementszetels de vraag opwerpt in hoeverre de kiesdrempel nog houdbaar is.

De nieuwe koers onder leiding van Kemal Kılıçdaroğlu lijkt aan te slaan, maar omdat de partij weer niet in de buurt is gekomen van de vooraf ten doel gestelde 30%, zou Kılıçdaroğlu wel eens te maken kunnen krijgen met forse tegenstand in zijn partij, aldus veel analisten. De nieuwe CHP-leider ziet de verkiezingsuitslag, ruim 5% winst ten opzichte van 2007, als steun voor zijn ingezette beleid en kondigde aan door te gaan met hervormingen in zijn partij. Fehmi Koru (Zaman) meent net als Oral Çalışlar (Radikal) dat de CHP door kan groeien indien de partij daadwerkelijk de koers onder Kılıçdaroğlu voortzet. Koru waarschuwt echter net als Mehmet Baransu (Taraf) dat het verzet in de CHP groot zal zijn en vraagt zich hardop af of Kılıçdaroğlu de interne tegenstand de baas kan zijn. Over de MHP merkt Koru op dat de uitslag de positie van partijleider Devlet Bahçeli versterkt en dat het voor een breed gedragen hervorming van de grondwet goed is dat de MHP de kiesdrempel heeft gehaald.

Ook Ihsan Dagi (Today's Zaman) is hoopvol, “Turkey post-elections will be a better country. The ballot box is the best cure for any kind of political or social disease”, en merkt op dat de verkiezingen eens niet gingen over “ideological quarrels” zoals islam versus secularisme. Belangrijke vertegenwoordigers van de Turkse zakenwereld bleven op de vlakte en reageerden veelal in algemeenheden: “Ik spreek de hoop uit dat alle in het parlement vertegenwoordigde partijen in eenheid en samenwerking de uitdagingen die ons te wachten staan aan gaan”, aldus Güler Sabanci van industriëlenvereninging TÜSIAD.

Of deze hoop uitkomt en de AKP met hernieuwd elan zoals beloofd het compromis zoekt, of in euforie na de grote overwinning haar unilaterale en polariserende koers sinds 2007 voortzet, zullen de komende weken uitwijzen.

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...