Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Interview Perihan Mağden - 'Het maakte me wraakzuchtig'

In december 2005 verdedigde de Turkse schrijfster Perihan Mağden in haar column in Radikal de dienstweigeraar Mehmet Tarhan. Het kwam haar duur te staan: Mağden werd aangeklaagd door het Turkse leger omdat ze de Turkse bevolking aan zou sporen zich tegen de dienstplicht te keren. In april 2006 moest ze voor de rechtbank in Istanbul verschijnen waar ze werd beschimpt en bedreigd door een woedende menigte. Een traumatische ervaring.

Mağden schreef in die periode een beklemmend boek, Voor wie waren we op de vlucht moeder? Daarin zwerven een moeder en dochter langs hotels, steeds weer verder vluchtend. Maar waarvoor?

Wat doet zo’n ervaring met je als schrijver?
‘Veel mensen, zoals Orhan Pamuk, deden er publiekelijk het zwijgen toe. Maar ik kwam in de problemen vanwege mijn column, dus ik ging daarmee door. Het engste was toen Hrant Dink werd vermoord. Ik kreeg bewaking – opeens loop je levensgevaar in je eigen land. Dat was veel, veel enger dan die rechtszaal. Hrant was als een engel, zijn dood was hartverscheurend. Dat alles maakte me wraakzuchtig, dus ik ging door met schrijven. Ik werkte ook al aan dit boek. Misschien dat het grimmiger is geworden, dat weet ik niet.’

De manische moeder en engelachtige dochter in uw boek zijn elkaars tegenpolen, maar beiden doen ze  aan uzelf denken. Wie of wat vertegenwoordigen zij voor u?
 ‘De dochter is gegijzeld door haar moeder. Álle kinderen worden bij hun geboorte in feite gekidnapt door hun ouders, je moet maar afwachten wat voor leven je krijgt. Dat stemt me treurig. En elke moeder is in staat een grens over te gaan om haar kind te beschermen. Maar het gaat ook over hersenspoelen, over hoe de dochter besmet is door haar geesteszieke moeder. De dochter is een project, ze wordt tot in het extreme gevormd door haar moeder.’
‘Maar weet je, ik schrijf gewoon mijn boek. Als mensen me naderhand om verklaringen vragen, verzin ik maar wat.’

Waarom gaan uw boeken over disfunctionele familieverbanden?
‘Ik denk dat de essentie van het leven is. Het heeft ook een politieke betekenis. Duitsland onder Hitler was als een disfunctionele familie, net als wij met ons leger en militaire coups. Het is het enige waar ik werkelijk in ben geïnteresseerd.’

Het gesprek dwaalt af naar andermans boeken. ‘Ik lees al heel lang geen literatuur meer, het verveelt me. Marketing is het uitgangspunt geworden: wat verwachten Europese lezers van bijvoorbeeld Turkse literatuur? Ik las onlangs iets van een schrijver die ik bewonder. Pagina’s lang haar kennis etaleren, nep en stomvervelend! Mijn boeken zijn in zekere zin erg minimalistisch. Bovendien, ik schrijf waar ik zin in heb.’

In Voor wie waren we op de vlucht moeder? geven ondermeer een kamermeisje en hotelreceptionist commentaar op de moeder en dochter – mensen uit de ‘arbeidersklasse’. Ze zijn verassend mild en begripvol.
'Zij zijn de enigen met wie de moeder en dochter contact hebben. Ik laat hen aan het woord om te laten zien hoe gewone mensen niet meer dan een oppervlakkige notie hebben van wat zich werkelijk afspeelt tussen anderen. Dat heeft overigens niets met sociale klasse te maken.'

Tot nu toe gaan uw boeken over angst. Maar uw volgende boek wordt een ‘fun book’, zei u in een interview in augustus 2008. En?
'Het wordt helemaal geen leuk boek! Ik was het van plan, maar mijn agent zei, nee je moet dit schrijven. Het gaat over twee jonge homoseksuelen die samen opgroeien in een weeshuis, een waar gebeurd en tragisch verhaal dat me zeer aangreep toen ik er in 1993 over in de krant las. In een van de grote kranten notabene, ongekend in Turkije waar homoseksualiteit onder het tapijt wordt geschoven. Het boek gaat over die hypocrisie in de Turkse samenleving– ik vind dat verschrikkelijk.'


Perihan Magden - Voor wie waren we op de vlucht moeder

Een alleenstaande moeder is met haar dochter op de vlucht. Ze trekken van hotel naar hotel, van land naar land. In korte, afgewogen zinnen vertelt de dochter hun beklemmende verhaal. Voor wie zijn ze op de vlucht?

In Mağdens nieuwste roman staat de relatie tussen een moeder en haar dochter centraal. De ‘Maaneenheid’ noemen ze zichzelf. De dochter is in haar jeugd veelvuldig voorgelezen uit Bambi, omdat daarin volgens de moeder alle wijze lessen staan die men nodig heeft in het leven. Nooit zal ze haar dochter in de steek laten, nooit zal de dochter moederziel alleen achterblijven, zoals in het verhaal van Bambi gebeurt.

De excentrieke moeder, die op haar ‘Zwaarmoedige Dagen’ de gordijnen in haar hotelkamer dichttrekt en haar bed niet uitkomt, zwijgt over de reden van hun vlucht. Af en toe vraagt de dochter zich af waarom ze op de vlucht zijn; het enige antwoord dat ze krijgt is dat ze schuilen voor mensen die anders zijn dan zij, mensen die hun kwaad willen doen. Samen met de jonge en naïeve dochter kom je langzaam te weten welke geheimen de moeder verbergt.

Perihan Mağden (Istanbul, 1960) is in Nederland vooral bekend vanwege het strafproces dat volgde toen ze in de krant had gepleit voor een dienstweigeraar met gewetensbezwaren. De angstaanjagende heksenjacht die op haar werd geopend inspireerde haar tot het schrijven van de roman Voor wie waren we op de vlucht? Hamide Doğan vertaalde eerder het debuut van Perihan Mağden, Moord op de boodschappenjongens.

Perihan Mağden, Voor wie waren we op de vlucht moeder? (Biz Kimden Kaçıyorduk Anne? Vert. Hamide Doğan), Athenaeum, 2009

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...