Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Ümit Cizre - Secular and Islamic politics in Turkey: the making of the Justice and Development Party

De polarisatie in de Turkse samenleving naar aanleiding van de presidentsverkiezingen, pogingen van de AKP om aan het hoofddoekverbod te tornen en de rechtszaak tegen de partij wordt veelal omschreven als een strijd tussen moderne secularisten en conservatieve islamisten. Volgens Ümit Cizre kent deze polarisatie echter meerdere dimensies en spelen de tegenstellingen zich niet louter af tussen deze twee groepen. Van haar hand verscheen recentelijk Secular and Islamic Politics in Turkey: The Making of the Justice and Development Party. De bundel beschrijft de transformatie van de politieke islam in Turkije aan de hand van de ontwikkeling van de AKP.  Professor Cizre is verbonden aan de Bilkent Universiteit in Ankara maar verblijft momenteel aan de Princeton Universiteit in de VS.

Cizre beschrijft de genesis van de AKP en analyseert de complexe verhouding tussen ‘secularisten’ en ‘islamisten’. Cizre benadrukt dat de gedaanteverwisseling van de Turkse politieke islam het resultaat is van een interactief proces tussen verschillende actoren en tegengestelde krachten, dat zich op verschillende niveaus afspeelt. De AKP zou zich nog altijd midden in het proces van identiteitsvorming bevinden. De partij worstelt met de islamitische erfenis van eerdere partijen die voortkwamen uit de politieke islam, maar probeert zich te profileren als een moderne centrumrechtse conservatieve partij.

De herdefiniëring van een moslim-democratische identiteit als een conservatief-democratische zou samenhangen met veranderde inzichten over secularisme, de relatie tussen islam en politiek, democratie en vrije marktbeginselen. Cizre interpreteert de initiële hervormingsdrang van de AKP gedurende de eerste drie jaren na de verkiezingsoverwinning in 2002 als een poging om de eigen identiteit vorm te geven. Om te kunnen opereren binnen de kaders van het bestaande politieke systeem dat de partij wilde transformeren, moest de AKP zich herdefiniëren.

In Cizre’s optiek is de inzet van de strijd tussen de verschillende segmenten in de Turkse samenleving niet zozeer het behoud van de seculiere staat, als wel een strijd om de macht. De media, onderwijsinstellingen, economische centra, het judiciële en politie-apparaat werden beheerst door het seculiere establishment. De opkomst van een vrome Anatolische middenklasse daagt deze status-quo bij monde van de AKP uit.

Tegelijkertijd concludeert Cizre dat de hervormingsdrang van de AKP sinds 2005 is gestokt. De partij heeft pas op de plaats gemaakt wat betreft fundamentele democratische hervormingen. De AKP werd in Cizre’s optiek gegijzeld door de meest conservatieve delen van de eigen achterban. Een andere verklaring is, aldus Cizre, dat zowel het seculiere establishment als de AKP binnen dezelfde nationalistische parameters opereren. Beide wortelen in dezelfde politieke cultuur waarin het collectief belangrijker is dan het individu en het staatsbelang belangrijker is dan burgerrechten.

Secular and Islamic Politics in Turkey levert een belangrijke bijdrage aan een beter begrip van de transformatie van de politieke islam in Turkije – een aanrader. Op 18 juni 2008 gaf Cizre een lezing in Den Haag, lees hier het verslag.

Ümit Cizre, Secular and Islamic Politics in Turkey: The Making of the Justice and Development Party (Routledge 2008).

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...