Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

De Osmaanse erfenis

De aard en de positie van de islam in het hedendaagse Turkije zijn niet los te zien van de Osmaanse erfenis, die op haar beurt weer berust op twee verschillende bronnen: de islamitische wortels van de maatschappij en de Turks-Perzische tradities van staatsvorming en staatsinrichting. Het Osmaanse rijk (1299-1922) was officieel een islamitische staat. De Osmaanse islam was heterogeen: in het uitgestrekte rijk werd de islam op verschillende wijzen geïnterpreteerd. In de steden leefden moslims, christenen en joden naast elkaar. Het was de taak van de sultan/kalief om het land van de moslims te beschermen en ervoor te zorgen dat moslims daarbinnen als goede moslims konden leven. Was het beschermen van de dar-ul-islam, ‘het huis van de islam’, een staatkundige plicht van de sultan, religieuze kwesties, zoals de interpretatie van de islamitische rechtsregels, behoorden tot het domein van de oelema, de godsdienstgeleerden.

De goddelijke wet, de şeriat (sharia), was formeel de basis van het rechtssysteem, maar de reikwijdte hiervan was voornamelijk beperkt tot het familierecht en het recht van overeenkomsten (in huidige termen: privaatrecht). Om het staatsbestel draaiende te houden, hadden de vorsten de erkende bevoegdheid nieuwe regels te maken en ook straffen op te leggen die een aanvulling vormden op wat in de religieuze wetten verankerd lag. In het zeer snel groeiende rijk was het onontkoombaar dat een solide bestuurssysteem werd ontwikkeld met een veelheid aan dergelijke, wat we nu publiekrechtelijke regels zouden noemen. Voor de aanvaarding van het gezag van dit soort voorschriften was dan wel de dekking nodig van de vooraanstaande godsdienstgeleerden. Die moesten namelijk verklaren dat de regelgeving weliswaar aanvullend was op de şeriat, maar daarmee niet in strijd.

In weerwil van het theocratische ideaal van de oelema heeft de Osmaanse staat dus een uitgebreide praktijk ontwikkeld van de facto seculier bestuur. Aangezien de sultan pretendeerde een islamitisch vorst, zelfs de islamitische vorst bij uitstek te zijn, had hij hierbij de legitimering nodig van de schriftgeleerden. Gaandeweg slaagden de Osmaanse sultans er echter in de religieuze autoriteiten te incorporeren in het staatsbestel en dit systeem van wederzijdse afhankelijkheid verder te verfijnen en te vervolmaken.

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...