Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

De Jong Turken, islam en nationalisme

De constitutionele revolutie van 1908, die direct leidde tot het herstel van de in 1878 opgeschorte grondwet en het parlement, was het werk van de ‘Jong Turken’: jonge officieren en ambtenaren die opgeleid waren aan de moderne, naar Europees voorbeeld ingerichte onderwijsinstellingen. Deze Jong Turken zagen het oude regime als corrupt en machteloos en vonden de tijd rijp voor een nationaal reveil. Toch was het Jong Turkse regime (1908-1918) in sommige opzichten een voortzetting van dat van Abdülhamit. Ook zij streefden naar vergroting van de staatsmacht, centralisatie en standaardisatie, om zo het Rijk voor ondergang te behoeden. Het Osmaanse rijk werd van binnenuit bedreigd door opstandige minderheden, al dan niet met steun van buitenaf door de Europese grootmachten die een einde wilden maken aan de ‘Oosterse kwestie’, de vraag hoe het immense rijk opgedeeld moest worden zonder het machtsevenwicht te verstoren. Zeker vanaf het uitbreken van de Balkanoorlog, waarin het Osmaanse rijk werd aangevallen door vier christelijke Balkanstaten, mobiliseerden de Jong Turken de bevolking op basis van een nationalistische ideologie, waarin de islam en het behoren tot de islamitische bevolkingsgroep, het samenbindende element was.

Zelf waren de Jong Turken allesbehalve vrome of traditionele moslims, maar stonden sterk onder invloed van materialisme en positivisme. De rol van de islam zagen zij vooral in termen van maatschappelijke cohesie, al waren ze tegelijk bezield door een sterk antiklerikalisme. De islam moest gezuiverd worden van het bijgeloof van de mystiek en van het benepen conservatisme van de oelema. De ‘ware’ islam die dan zou ontstaan, zou progressief zijn en openstaan voor wetenschap en technologie. Tijdens het bewind van de Jong Turken werden de bevoegdheden van de godsdienstgeleerden en de heilige wet verder ingeperkt en werd de greep van de staat op de islam vergroot.

Zo verloor de hoogste islamitisch-juridisch adviseur, de şeyhülislam, zijn zetel in het kabinet, en moest deze zijn jurisdictie over de religieuze rechtbanken afstaan aan het ministerie van Justitie. Het beheer van de zo belangrijke islamitische en charitatieve instellingen ging naar het ministerie van Financiën. Religieuze scholen werden onder toezicht van het ministerie van Onderwijs geplaatst. Staatsgerechtshoven kregen het toezicht op de toepassing van het familierecht voor de verschillende geloofsgemeenschappen. Met zulke stappen in de richting van secularisme waren de Jong Turken de wegbereiders van de ‘kemalistische revolutie’ zoals die vanaf de jaren twintig in de Republiek Turkije gestalte zou krijgen.

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...