Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Religieuze minderheden in Turkije

Een grote minderheid van de moslims, naar schatting een 12-15 miljoen mensen, hangt het alevitische geloof aan. Ze vormen hiermee de grootste religieuze minderheid (overigens worden in Turkije alleen niet-moslim groeperingen officieel tot de minderheden gerekend). Deze minderheid toont een grote gehechtheid aan secularisme en humanistische waarden. Het alevitisme is voortgekomen uit de vele heterodoxe groepen die in het begin van de zestiende eeuw onder invloed kwamen van de sjiitische Safawidische beweging. Hun positie is in de Osmaanse tijd, maar ook in de Republiek vaak moeilijk geweest. De laatste tijd is echter sprake van een alevitische ‘coming out’. Waar de Diyanet het monopolie heeft op de toedeling van belastinggelden aan religieuze zorg en voorzieningen voor moslims, blijven de alevieten hiervan – zeer tot hun ongenoegen - verstoken. Ook in het Turkse godsdienstonderwijs wordt slechts onderricht in de soennitische staatsislam. In een uitspraak van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens in Straatsburg (Zengin vs. Turkije, 9 oktober 2007) roept het Hof Turkije op het onderwijssysteem snel aan te passen.

Christenen en joden worden als religieuze minderheid erkend. Hun aantal is zeer gering: de christenen maken 0,3 procent uit van de bevolking, en de joodse gemeenschap slechts 0,04 procent. In de Osmaanse tijd werden ze gezien als ‘mensen van het boek’, namelijk als ontvangers van dezelfde goddelijke openbaring als moslims, en genoten ze een zekere bescherming, alhoewel ze niet gelijkberechtigd waren. In de Republiek Turkije zijn ze erkend als minderheid en geldt een verbod op discriminatie, een garantie van godsdienstvrijheid en recht op eigen onderwijsinstellingen en gebruik van de eigen taal.

Historisch gezien is er sprake van wantrouwen jegens Christenen. Dit hangt samen met het trauma van de conflicten van de vroege twintigste eeuw en het zogeheten Sèvressyndroom, de vrees voor aantasting van de Turkse soevereiniteit (het vernederende verdrag van Sèvres voorzag immers in de opdeling van het Osmaanse Rijk door het christelijke westen). Christenen genoten, zeker in de late Osmaanse tijd, de bescherming van (christelijke) buitenlandse mogendheden en genoten in het Rijk bovendien een ‘status aparte’. In de jaren voorafgaand aan de Eerste Wereldoorlog liepen de spanningen tussen moslims en christenen in het Rijk op, onder meer vanwege de toestroom van honderdduizenden moslimvluchtelingen na het verlies van de Europese gebieden van het Rijk. Tijdens de Eerste Wereldoorlog werd de christelijke aanwezigheid in het Rijk goeddeels weggevaagd. Na de oorlog en de onafhankelijkheidsstrijd, die een zware wissel trok op de bevolking van Anatolië, volgde bovendien een bevolkingsuitwisseling van christenen uit Turkije tegen moslims uit Griekenland. Mede als gevolg van deze gebeurtenissen worden christenen in het huidige Turkije soms als deloyaal aan de Turkse natie gezien.

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...