Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Het verbod op de Welvaartspartij

De poging van het Turkse seculiere establishment om via een door de staat gepropageerde islam de opkomst van de politieke islam tegen te houden, was weinig succesvol. De islamitische Welvaartspartij (Refah) behaalde in 1995 een verkiezingsoverwinning (ruim 21%) en de leider, Necmettin Erbakan, werd in 1996 zelfs premier van een regeringscoalitie met een conservatieve partij. De Turkse legerleiding lanceerde hierop een campagne waarin ‘islamitisch fundamentalisme’ als de grootste bedreiging voor de veiligheid van Turkije werd aangemerkt. Aan de eisen die zij stelde, werd niet voldaan. Het gevolg was dat de militairen in samenwerking met grote mediagroepen seculier Turkije mobiliseerden en zoveel druk uitoefenden op de parlementariërs van Erbakans coalitiegenoot de Partij van het Juiste pad, dat de regering op 28 ferbruari 1997 uiteindelijk ten val kwam.

Het Constitutionele Hof beval op basis van de door de junta na de staatsgreep van 1980 ingevoerde grondwet de opheffing van de Welvaartspartij en verbanning van Erbakan voor een periode van vijf jaar uit de politiek. In deze grondwet was bepaald dat geen politieke partijen konden worden opgericht die in strijd zijn met de seculiere principes van de republiek en dat partijen die religieuze gevoelens, symbolen of argumenten gebruiken, verboden zullen worden. Zag het Constitutionele Hof de Welvaarts- partij op grond van uitlatingen van partijfunctionarissen als bedreigend voor het seculiere karakter van de staat, opmerkelijk is dat de Welvaartspartij zelf het fundamentele principe van het seculiere karakter van de staat juist stelde te onderschrijven en de in de grondwet omschreven rechten en vrijheden te respecteren. De partij eiste een plaats in de politieke sfeer juist op met een beroep op democratie en mensenrechten, met name de godsdienstvrijheid.

Het al zo lang voortdurende conflict in Turkije tussen het seculiere establishment en religieus geïnspireerde of islamitische politieke partijen betreft een fundamenteel verschil in opvatting over secularisme. De kemalistische visie stelt secularisme van oudsher voor als een schutswal die de vrijheid van denken moet waarborgen tegenover islamitische reactie, terwijl de aanhangers van religieus-conservatieve partijen hier tegenover een secularisme plaatsen dat de vrijheid van geloof van de burgers moet waarborgen. In hun ogen dient secularisme niet antireligieus te zijn en beperkt te blijven tot de staatsordening. Het secularisatieproces dat de laatste anderhalve eeuw wortel heeft geschoten, heeft ook het denken van de aanhangers van de politieke islam vergaand beïnvloed. Aan het principe van secularisme op zichzelf wordt door hen niet getornd, wel aan de specifieke interpretatie en uitwerking.

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...