Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

De AKP, islam en secularisme

De tegengestelde interpretaties van secularisme vormen tot op de dag van vandaag splijtstof in de Turkse politiek. Ook de thans regerende Partij van Gerechtigheid en Ontwikkeling (AKP), die voortkomt uit de islamitische politieke beweging, wordt geconfronteerd met een diep wantrouwen van de kant van het seculiere establishment. Deze partij werd opgericht nadat in 2001 ook de Partij van de Deugd (Fazilet) werd verboden die was gesticht als opvolger van de verboden Welvaartspartij. De jongere garde, onder wie de huidige premier Recep Tayyip Erdoğan en president Abdullah Gül, maakte zich los van de oudere die opnieuw een islamitische partij oprichtten. Deze jongeren realiseerden zich dat zo’n partij nooit door het staatsapparaat als regeringspartij zou worden geaccepteerd, en een strikt islamitische partij bovendien niet meer dan rond de twintig procent van het electoraat aansprak.

De AK-partij positioneerde zich uitdrukkelijk als een brede conservatieve partij met respect voor islamitische waarden en normen, maar zonder een uitdrukkelijk religieus programma. Bij de eerstvolgende verkiezingen, in 2002, werd dit opschuiven naar het politieke midden meteen beloond. De AK-partij haalde ruim 34 procent van de stemmen, en daarmee tweederde van de parlementszetels. Deze overwinning was zo groot dat een regering zonder de AK-partij onmogelijk was geworden, een fait accompli dat in eerste instantie ook door het staatsapparaat werd geaccepteerd.                       

De AKP-regering wijdde zich in haar eerste termijn (2002-2005) voortvarend aan het voldoen aan de eisen die de Europese Unie heeft verbonden aan EU-lidmaatschap en het openen van de toetredingsonderhandelingen. Deze daadkracht betrof ook de politieke eisen die betrekking hebben op democratie en mensenrechten. Ook degenen in Turkije en Europa die wantrouwig staan tegenover de bedoelingen van een regering met wortels in de islamitische beweging moeten erkennen dat onder deze regering wat dat betreft grote vorderingen zijn geboekt, met name de hervorming van het Wetboek van Strafrecht en het Burgerlijk Wetboek.

Het tempo van de hervormingen is vanaf de tweede termijn (juli 2007) echter vrijwel tot stilstand gekomen en de implementatie van de hervormingen schiet te kort. Critici wijzen er bovendien op dat de regering voor de AKP zich al had gecommitteerd aan de politieke toetredingscriteria van de EU: democratisering, respect voor mensenrechten en de rechtsstaat. Daarnaast vrezen veel seculiere Turken voor de islamisering van Turkije. Zij wijzen op de toenemende invloed van de AKP op het staatsapparaat door benoemingen van AKP-getrouwen in de bureaucratie, politie en rechterlijke macht en daarmee gepaard gaande spanningen in de Turkse samenleving.

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...