Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Beleving van de islam in Turkije

De opkomst en doorbraak van politieke partijen die zich nadrukkelijk willen baseren op islamitisch geïnspireerde waarden, reflecteert geen grotere vroomheid van de Turkse bevolking. Sinds de jaren zestig is sprake van een sociaal-economische ontwikkeling van het platteland, waaronder zeker ook de emancipatie van de kleine ondernemers. Deze omvangrijke groepering herkende zich steeds minder in de politiek van de grote partijen die zich vooral oriënteerden op de arbeidersbeweging en grote zakensector. Hun verlangens en gevoelens en ook die van de traditioneel ingestelde burgerij werden gearticuleerd door de islamitische bewegingen die op het toneel verschenen zodra de democratie daartoe de opening bood.

De kemalistische culturele revolutie en de zo ingrijpende verwijdering van de islam uit de openbare sfeer was door hen nooit geaccepteerd. De nadruk in de politieke programma’s van de islamitische partijen op ethiek en moraal in onderwijs en opvoeding, bestrijding van woeker en corruptie, opheffing van artikelen in de grondwet en strafwetgeving die politiek gebruik van religie strafbaar stelde en vrijheid van godsdienst zonder staatscontrole spraken hen zeer aan. De emancipatie van de plattelandsbevolking heeft in Turkije ook een politieke expressie gevonden, en de islam maakt deel daarvan uit.

Sociologisch onderzoek laat zien dat de huidige Turkse bevolking zich laat typeren als weliswaar in meerderheid gelovig, maar zeker niet uitblinkend in grote geloofsijver, tolerant en niet fundamentalistisch. Zo verricht van de mannen minder dan de helft de verplichte vijf dagelijkse gebeden, terwijl ongeveer een derde deelneemt aan het vrijdagsgebed. De Turken hanteren ook een soepele definitie van het begrip ‘moslim’. Volgens een grotere meerderheid kan zelfs iemand die niet bidt nog als een moslim worden beschouwd, evenals vrouwen die het hoofd niet bedekken - ongeveer 2/3 van alle Turkse vrouwen draagt (regelmatig) een hoofddoek buitenshuis (van de AKP stemsters zegt 95% regelmatig een hoofddoek te dragen).

Eveneens een meerderheid vindt dat dit ook geldt voor mensen die alcohol drinken. Over andersdenkenden bestaat een vrij tolerante houding. Een zeer grote meerderheid denkt dat onder andersgelovigen ‘goede mensen’ bestaan. Ruim een derde vindt het geen onoverkomelijk probleem wanneer zijn of haar dochter met een niet-moslim trouwt.

Over het cruciale punt van de herinvoering van de heilige wet in het familierecht is de opinie van de Turkse bevolking eenduidig, ofwel: niet doen! Onderzoek en opiniepeilingen tonen aan dat tussen de 6 en 12% van de Turkse bevolking de invoering van de şeriat zou ondersteunen. De meerderheid is gekant tegen een rol van religie in het politieke leven, steunt het seculiere karakter van de republiek en vindt eveneens dat de staat zich niet met de religie moet bemoeien. Zij ziet religie als iets voor het private leven en heeft een sterke afkeer van het opspelen van religieuze verschillen.

Onderzoek toont ook geen uniforme tendens in de richting van grotere vroomheid. Eerder is sprake van het tegendeel en neemt de diversiteit toe. Evenals elders in Europa is in Turkije een proces gaande van individualisering van de geloofsbeleving: het geloof wordt meer en meer een kwestie van eigen invulling in plaats van traditie en voorschriften van religieuze gezagsdragers.

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...