Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Diyanet rapport 2011: Diyanet en de modernisering van Turkije

Begin 2011 verscheen het Engelstalig rapport "Diyanet, the Turkish Directorate for Religious Affairs in a changing environment", gebaseerd op een onderzoekdat werd uitgevoerd in het kader van het onderzoeksprogramma "Versterking kennis van en dialoog met de islamitisch/Arabische wereld", kortweg Islam-onderzoeksprogramma (IRP) door de Vrije Universiteit Amsterdam en de Universiteit Utrecht naar het functioneren van Diyanet. De (Nederlandse) auteurs van het rapport waren Thijl Sunier, Nico Landman en Heleen van der Linden

Samenvatting Rapport
In de organisatiestructuur van Diyanet, het Turkse Directoraat van Godsdienstzaken dat zaken rond de islam in Turkije en voor Turkse moslims in Europa coördineert, hebben zich geen wezenlijke veranderingen voorgedaan sinds het aantreden van de Partij van Rechtvaardigheid en Ontwikkeling (AKP) in 2003. Wel voltrekken zich belangrijke ontwikkelingen in de werkwijze van het directoraat. Dit is een van de uitkomsten van het onderzoek.  

De AKP die over een absolute meerderheid in het Turkse parlement beschikt, heeft een islamitische signatuur en beijvert zich voor afschaffen van de strikte wetgeving betreffende de islam in de openbare ruimte. De plaats van de islam in de Turkse samenleving is een kwestie die de politiek grondig verdeelt. De strikte staatscontrole op alles wat met de islam te maken heeft is een erfenis van de grondlegger van de Turkse republiek Mustafa Kemal Atatürk. Een deel van de Turkse bevolking is van mening dat die controle onverminderd moet blijven bestaan. Zij vrezen dat de AKP de Turkse samenleving wil islamiseren. Een ander deel van de bevolking is van mening dat er veel meer godsdienstvrijheid in Turkije moet zijn. Een controle via wetgeving en via een instituut als Diyanet is niet meer van deze tijd zo menen zij.

Al enige tijd wordt er zowel binnen als buiten Diyanet grondige politieke discussie gevoerd over de koers van het directoraat. Een indicatie voor een nieuwe koers is de nieuwe wet die in juli 2010 van kracht werd, en die Diyanet grotere autonomie verleent ten opzichte van de regering. De onderzoekers hebben vastgesteld dat er op verschillende terreinen sprake is van een grotere decentralisatie en dat Diyanet meer aansluiting wil bij wat er leeft onder de moslimbevolking. Er vindt een proces van ‘vermaatschappelijking’ van de activiteiten en het beleid van Diyanet plaats. Ook is men meer dan voorheen verwikkeld in een theologische discussie over de vraag hoe de islam zich moet verhouden tot de moderne samenleving.

Deze ontwikkelingen hebben alles te maken met de fundamentele veranderingen die zich in de afgelopen dertig jaar in de Turkse samenleving hebben voltrokken. Er is een nieuwe stedelijke middenklasse opgekomen die een internationale oriëntatie koppelen aan een islamitische levenswijze. Deze groep vormt de belangrijkste electorale basis van de AKP.

Diyanet opereert sinds het begin van de jaren tachtig van de vorige eeuw ook onder Turkse moslims in Europa. Moskeeën in Nederland die onder de Islamitische Stichting Nederland (ISN), vertegenwoordiger van Diyanet, ressorteren kunnen gebruik maken van imams die in Turkije zijn opgeleid en in dienst zijn van Diyanet. ISN is de grootste organisatie onder Turkse moslims. Formeel heeft Diyanet een stevige bestuurlijke vinger in de pap bij het reilen en zeilen van Turkse moskeeën in Nederland. In de praktijk echter is Ankara ver weg en is er sprake van een relatieve autonomie van de ISN. We zien ook dat er op diverse terreinen sprake is van een ‘eigen beleid’ van ISN, dat uitgaat van de specifieke omstandigheden van moslims in Nederland. Ook hier is sprake van een vermaatschappelijking van het beleid. Diyanet realiseert zich dat het religieus leven in Europa een eigen dynamiek heeft. Zolang het grootste deel van de Turkse moslims sterke banden onderhield met Turkije, kon men met een beroep op vaderlandsliefde de ontwikkelingen beïnvloeden. Voor de jonge generatie moslims is die relatie met Turkije van fundamenteel andere aard. Dat is iets dat Diyanet zich moet realiseren en iets mee zal moeten doen.

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...