Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Eerbegrip in Turkije

In de (rurale) traditionele leefgemeenschappen in Turkije wordt onderscheid gemaakt tussen twee begrippen van eer: namus en şeref. Mannen waken over de namus, de kuisheid van hun vrouwelijke familieleden. Voor de vrouw is namus dus kuisheid, voor de man is namus het hebben van kuise vrouwelijke familieleden. Namus is absoluut: je hebt het of je hebt het niet. Namus wordt niet alleen bepaald door maagdelijkheid en seksuele trouw aan de echtgenoot, maar vooral door hoe de gemeenschap over een vrouw oordeelt. Gezien worden met een man die niet tot de familie behoort, kan voldoende zijn om je namus te verliezen.

In tegenstelling tot namus is şeref een relatief begrip. Şeref is gewoonlijk het ‘bezit’ van de man en wordt verworven door aanzien en prestige in de gemeenschap, economisch succes en afkomst. Şeref wordt echter ook in belangrijke mate ontleend aan de namus van vrouwelijke familieleden. Het onderscheid tussen namus en şeref is soms moeilijk te maken, omdat de begrippen zo met elkaar verweven zijn. De Nederlandse eerwraakdeskundige Clementine van Eck stelt de verhouding tussen namus en şeref voor als twee cirkels: de buitenste stelt şeref voor, de binnenste namus. Voor mannen die aan weinig anders dan een eerzame vrouw en dochters status kunnen ontlenen, vallen de cirkels bijna samen. Uiteraard is de realiteit complexer en de betekenis en waarde van şeref en namus meerduidig: zo wordt şeref vaak ook collectief ingevuld als familie-eer en ontlenen ook vrouwen şeref aan het vervullen van hun ‘vrouwentaken’.

Als een vrouw zich niet aan de gedragsregels van de namus houdt, schendt zij de eer van haar familie en (als ze getrouwd is) haar echtgenoot. Haar mannelijke familieleden en haar echtgenoot dienen op te treden om hun şeref, hun aanzien hoog te houden en hun status in de gemeenschap te bewaren. De eer kan slechts hersteld worden door een daad van geweld jegens de eerschender. Dat kan naast bijvoorbeeld een overspelige (ex-)vrouw ook haar minnaar zijn. Gruwelijke methodes als ophanging, wurging of steniging om het vonnis te voltrekken worden niet geschuwd en vaak wordt de eerwraak min of meer publiekelijk uitgevoerd: de eer wordt ten aanzien van de gemeenschap gezuiverd. Het herstellen van de eer is nadrukkelijk een familiezaak: niet zelden wordt deze voorbereid en uitgevoerd door meerdere (mannelijke) familieleden. Eerwraak of wel het doden van de eerschender(s) is de uiterste sanctie, wat soms tot een bloedvete leidt; het wreken van een eremoord.

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...