Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Eerwraak in Turkije

Eergerelateerd geweld is in Turkije een algemeen bekend verschijnsel en is nauw verbonden aan de positie van vrouwen en de ongelijkheid tussen mannen en vrouwen in het algemeen. Eergerelateerd geweld komt vooral voor in het arme oosten en overwegend Koerdische zuidoosten van Anatolië. Zo nam (vermoedelijk) eergerelateerd geweld in bepaalde buurten van Batman en Diyarbakır toe, nadat daar grote aantallen Koerdische dorpelingen werden gevestigd, door het Turkse leger geëvacueerd uit hun dorpen in verband met geweldsuitbarstingen tussen het leger en de PKK.

De omvang van het fenomeen eergerelateerd geweld in Turkije is moeilijk te bepalen. Betrouwbare cijfers ontbreken, omdat er geen eenduidige definitie is van eergerelateerd geweld (vallen bijvoorbeeld gedwongen huwelijken en zelfmoord er bijvoorbeeld ook onder?) en er geen gestandaardiseerd registratiebeleid wordt gehanteerd. De beschikbare cijfers lopen bovendien zeer uiteen. Ter indicatie: volgens de Vereniging voor Mensenrechten (İHD) zouden in 2005 39 vrouwen het dodelijk slachtoffer zijn geworden van eerwraak. In de eerste helft van 2007 zouden volgens een rapport van de İHD al 25 doden (mannen en vrouwen) zijn gevallen. In mei 2005 kreeg een parlementaire onderzoekscommissie de taak de aard en omvang van eergerelateerd geweld in kaart te brengen. Op grond van cijfers van politie en gendarme over (pogingen tot) moord en doodslag waarbij eer en/of traditie een rol speelde, rapporteerde de commissie dat in de periode 2000-2005 minstens 1500 personen het slachtoffer werden van (pogingen tot) moord en doodslag waarbij eer en/of traditie als motief werd aangevoerd.

Tot de herziening van het Turkse Wetboek van Strafrecht in 2004 werd eerwraak wettelijk gezien gedoogd of zelfs gelegitimeerd. Verdachten konden rekenen op strafvermindering als ze aanvoerden dat hun daad een erekwestie betrof – wat de betrouwbaarheid van de cijfers eveneens beïnvloedt. Volgens de nieuwe wet staat op eerwraak levenslang en kunnen ook betrokken familieleden gestraft worden. Een manier om een lange gevangenisstraf te ontlopen was om een minderjarig familielid de eerwraak te laten uitvoeren. Volgens de huidige wet wordt in zo’n geval het hoofd van de familie juist zwaarder gestraft. Sinds de wet is aangescherpt is het aantal (gedwongen) zelfmoorden onder meisjes en jonge vrouwen in Oost-Anatolië toegenomen -  een fenomeen dat de bekende Turkse schrijvers Orhan Pamuk en Ömer Zülfü Livaneli in hun boeken verwerkten (respectievelijk Sneeuw en Bevrijding).

In 2008 voerde het Directoraat-Generaal voor de Positie van Vrouwen een grootschalig onderzoek uit naar huiselijk geweld. De bevindingen demonstreren de omvang van het probleem: 42% van de respondenten gaf aan te maken hebben gehad met fysiek of seksueel geweld. Ongeveer de helft van hen zweeg hierover. Slechts 4% deed aangifte en slechts 1% vond hulp in een opvanghuis. Hoewel de wet voorschrijft dat elke gemeente van meer dan 50.000 inwoners in een vrouwenopvang dient te voorzien, telt Turkije slechts 54 opvanghuizen.

Dankzij recente hervormingen is de wettelijke positie van vrouwen sterk verbeterd. De implementatie ervan blijft echter sterk achter. Het jongste Voortgangsrapport van de Europese Commissie (2010) pleit met klem voor maatregelen om het probleem van huiselijk en eergerelateerd aan te pakken en het bewustzijn wat betreft vrouwenrechten te vergroten onder mannen én vrouwen.

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...