Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

De AKP en een nieuw millennium (vanaf 2001)

De crisis van 2001 bracht een psychologische schok teweeg die uiteindelijk fungeerde als katalysator voor een economische transformatie. Dit verklaart de grote snelheid waarmee de structurele hervormingen in navolgende jaren plaats konden vinden. Onder leiding van toenmalig Minister van Economische Zaken Kemal Derviş werd vanaf maart 2001 een begin gemaakt met een grootschalige herstructurering van de Turkse economische instituties. De niet-partijgebonden Derviş was tot 2001 werkzaam bij de Wereldbank en werd door de regering Ecevit na de crisis als minister aangetrokken om schoon schip te maken. Als externe beleidsmaker was Derviş vrij van partijpolitieke invloed en kon hij onafhankelijk van de gevestigde Turkse belangen opereren. Hij voerde een stringent stabilisatieprogramma, lanceerde de herstructurering van het Turkse bankwezen en voerde waarborgen in die de onafhankelijkheid van de Turkse centrale bank moesten garanderen. Gemene deler van de structurele hervormingen was het voorkomen van politieke bemoeienis op economische beslissingen. De hervormingen van het in 2001 gelanceerde Economische Programma hadden daarnaast tot doel het investerings- en handelsklimaat in Turkije te bevorderen. Door uitstekende contacten en een prudente reputatie wist Derviş ook de noodzakelijke IMF- en Wereldbank-kredieten te verwerven waardoor de Turkse financieel-economische situatie zich kon stabiliseren.

In 2002 kwam de AKP aan de macht en hiermee begon een tijdperk van relatieve politieke stabiliteit. Waar het Turkse politieke landschap in de jaren ‘90 werd gedomineerd door broze regeringscoalities kon de AKP met een meerderheidsregering in sneltreinvaart economische en politieke hervormingen doorvoeren. In 2003 werd de Wet op Foreign Direct Investments (FDI) ingevoerd om zo meer lange termijn kapitaal aan te trekken. Andere maatregelen bestonden uit verlaging van de bureaucratische last voor internationale ondernemingen, een verlaging van de winstbelasting van 30% naar 20%, privatisering van staatsbedrijven en simplificatie van belastingwetgeving.

Voorspoedig herstel
De externe disciplinerende werking van IMF- en Wereldbank-kredieten, het vooruitzicht van EU-lidmaatschap, een voorzichtig macro-economisch beleid en een stabiel politiek systeem leidden tot een opmerkelijk snel herstel van de Turkse economie. De aanwezigheid van internationaal toezicht deed het vertrouwen in Turkije toenemen. Dat uitte zich in een aanzienlijke groei van FDI in Turkije. Waar Turkije tussen 1990 en 2000 jaarlijks circa US$1 miljard aan FDI ontving, bedroeg dit in 2006 al US$20 miljard. Tegelijkertijd groeide tussen 2002 en 2007 het BBP gemiddeld met 6,8% per jaar. De Turkse handel groeide deze jaren sterk; in het bijzonder met het toenemende aantal landen waarmee Turkije een Free Trade Agreement (FTA) sloot. Ook de inflatie, lange tijd het schrikbeeld van de Turkse economie, werd onder controle gebracht. Na een forse krimp als gevolg van de mondiale kredietcrisis in 2009 is de Turkse economie in 2010 relatief snel en sterk opgekrabbeld. Met economische indicatoren die bijna zonder uitzondering op de meest gunstige positie aller tijden stonden, kon 2010 bestempeld worden als een waar jubeljaar voor de Turkse economie.

Ondanks het relatieve snelle herstel van de crisis en mooie groeicijfers zijn er ook kanttekeningen te plaatsen. De economische groei en toenemende welvaart sinds 2002 is gepaard gegaan met toenemende tekorten op de lopende rekening. Terwijl het tekort in 2002 circa 0,8% van het BNP bedroeg, was dit in 2006 vertienvoudigd tot circa 8%.  De oorzaken van het tekort zijn enerzijds de sterke toename van de binnenlandse vraag door een kooplustige jonge Turkse bevolking (waardoor de import sterk toenam) en anderzijds de wereldwijd stijgende energie- en grondstofprijzen in de periode tot 2008. Turkije is afhankelijk van FDI van internationale investeerders om de tekorten op de lopende rekening te compenseren. Deze afhankelijkheid van externe investeerders verhoogt de Turkse kwetsbaarheid voor internationale ontwikkelingen.

Vooruitzichten
Turkije is een land in overgang en ook in de binnenlandse economie zijn er grote transities gaande. Enerzijds is er daadwerkelijk sprake van economische voorspoed en is deze sinds bijna tien jaar aanhoudend. In minder dan honderd jaar is de Turkse economie opgeklommen van een onderontwikkelde uithoek naar een diverse moderne economie die zowel voor export als binnenlandse vraag produceert en jaarlijks met meer dan 5% groeit. Ook de vooruitzichten voor de toekomst laten voorlopig een rooskleurig beeld zien. Anderzijds blijven er in de 21ste eeuw zorgen over onder meer het handelstekort en de algemene robuustheid van de economie. Daarnaast heeft het  prioriteren van economische groei boven sociale ontwikkeling gezorgd voor onder meer grote inkomensongelijkheid en chronische werkloosheid. Het zal moeten blijken hoe Turkije met de veelbelovende vooruitzichten deze uitdagingen aan zal pakken.

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...