Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Britse journalisten gearresteerd: persvrijheid opnieuw in het gedrang?

2 september – De arrestatie van twee Britse VICE-journalisten en hun plaatselijke medewerkers in het zuidoosten van Turkije heeft een stroom van reacties op gang gebracht in de internationale media. Met het vastzetten van Jake Hanrahan, Philip Pendlebury en Mohammed Ismail Rasool lijkt er een nieuw hoofdstuk toegevoegd te worden aan de discussie omtrent de staat van de persvrijheid in Turkije.

De eerste berichten omtrent de arrestaties van de twee Britse journalisten sijpelden afgelopen vrijdag binnen. Naar verluidt reisden de twee Britse journalisten met twee tolken via Istanbul naar Mardin, vanwaar ze verslag wilden leggen van de situatie die zich afspeelt in de instabiele regio. Vrijdag werden ze gearresteerd op verdenking van banden met Daesh (“IS”). Het aan de Turkse staat gelieerde Anadolu Ajansı (AA) meldde echter op dinsdag dat de aanklacht zich richt op ‘het moedwillig helpen van een gewapende organisatie, zonder een plek te hebben binnen de hiërarchie van de organisatie.’ AA meldde eveneens dat het bewijsmateriaal dat gevonden is bestaat uit een notitieboekje met daarin ‘afkortingen en vertalingen van organisaties gelinkt aan de PKK’. Daarnaast zouden er ook computers en harde schijven in beslag zijn genomen.
                Nadat het nieuws over hun arrestatie bekend is geworden, klinkt er vanuit meerdere hoeken de eis om de vrijlating van de journalisten. Amnesty International verstuurde op vrijdag een persbericht waarin ze de arrestatie van de journalisten veroordeelden: “de beslissing om de journalisten te arresteren is een foute, terwijl de beschuldigingen omtrent het assisteren van Islamitische Staat ongefundeerd, belachelijk en bizar is.”  Ook de Committee to Protect Journalists (CPJ) en PEN International, organisaties die zich inzetten voor vrijheid van meningsuiting en de rechten van journalisten wereldwijd, hanteren soortgelijke bewoordingen, waaraan PEN toevoegde dat het ‘zal blijven aandringen op hun vrijlating’.
                VICE reageerde zelf op de arresteerde met het volgende statement: “Vandaag heeft de Turkse overheid drie VICE Nieuws verslaggevers ongefundeerde en alarmerend valse beschuldigingen ten laste gelegd, in een poging hen te intimideren en hun verslaglegging te censureren. (…) We zullen doorgaan met samenwerken met alle relevante autoriteiten om hun veilige vrijlating te bespoedigen.”
                Inmiddels heeft de arrestatie ook geleid tot reacties van de Amerikaanse overheid en de Europese Unie. Een woordvoerder van het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken liet op maandag weten dat ‘vrijheid van meningsuiting en een eerlijk proces hoekstenen zijn van een gezonde democratie (…), waarden die Turkije ook ondersteunt in haar eigen grondwet. ‘Als vriend van Turkije en NAVO-bondgenoot’, zo stelt hij, spoort de VS de Turkse autoriteiten aan ‘om de democratische waarden binnen hun acties te verzekeren’. Ook de woordvoerder van de European External Action Service, de diplomatieke dienst van de EU, uitte haar zorgen omtrent de arrestatie.

Dat de arrestatie van de VICE-journalisten allerminst een eenmalig incident is, blijkt onder meer uit de rapporten van Freedom House, een onafhankelijke ‘waakhond’  van vrijheid en democratie wereldwijd. In hun onderzoek naar persvrijheid in Turkije van de afgelopen jaren lijkt de situatie louter te verslechteren, met het oordeel ‘niet vrij’ voor de pers tot gevolg. Volgens Freedom House is er sprake van intimidatie en censuur ten aanzien van journalisten en hun werk, alsmede sprake van pogingen om de media te beïnvloeden.
                Afgelopen januari nog werd de Nederlandse journaliste Fréderike Geerdink in de zuidoostelijke stad Diyarbakır voor verhoor meegenomen door de autoriteiten, vanwege vermeende ‘propaganda voor een terroristische organisatie’. Uiteindelijk werd zij begin april vrijgesproken door de Turkse rechter, gezien zijn oordeel dat haar uitlatingen zouden vallen onder de persvrijheid. Geerdink specialiseert zich in onderzoek doen naar en verslaglegging van de Koerdische minderheid in hetzelfde gebied als waar de twee VICE-journalisten zijn opgepakt. Geerdink reageerde op Twitter op de arrestatie van haar Britse collega’s door te stellen dat dit geen kwestie is van ‘slechte journalistiek, maar van een verrot systeem’.

Het onderzoek van de openbaar aanklager is nog in gang. Op het moment  is het nog niet bekend of en wanneer Hanrahan, Pendlebury en Rasool zullen worden voorgeleid. 

Analyses Turkije Instituut

Het Turkije Instituut publiceert regelmatig analyses over de actualiteit in Turkije