Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Kandidaatschap Erdoğan officieel: hoe nu verder?

5 juli 2014 - Het is officieel: Recep Tayyip Erdoğan, sinds 2003 premier van de Republiek Turkije, is presidentskandidaat namens de AK Partij.
In het bijzijn van 4000 genodigden werd dit op 1 juli door de voormalige voorzitter van het Turkse parlement en voormalig vicepremier (thans parlementslid) Mehmet Ali Şahin aangekondigd. Nu rijst vooral de vraag wie hem gaat opvolgen als premier, als hij daadwerkelijk president wordt. Zijn toespraak tijdens de bijeenkomst op 1 juli wijst erop dat Erdoğan allesbehalve van plan is zijn rol als sleutelfiguur binnen de partij op te geven, “ik zal jullie niet verlaten en jullie zullen niet achter blijven. We zullen samen zijn” aldus Erdoğan. Het kiezen van een juiste opvolger als premier is hiervoor van cruciaal belang.
Mehmet Ali Şahin en
Recep Tayyip Erdoğan

De Turkse grondwet van 1982 geeft het presidentschap een niet gering aantal bevoegdheden[1], maar vanwege de werking van het parlementaire systeem heeft de premier feitelijk de machtigste politieke positie in Turkije. Nu de president voor het eerst direct door het volk gekozen wordt, is het niet uitgesloten dat ook de werking van het parlementaire systeem en de invulling van het presidentschap veranderingen ondergaan.

Tot nu toe wijst alles erop dat Erdoğan een actievere en machtigere rol voor de president voor ogen heeft. In zijn toespraak verwees hij opnieuw naar de noodzaak voor  een nieuwe grondwet, een prioriteit voor de komende periode. Het is dus zaak voor Erdoğan om een geschikte premier én partijvoorzitter te kiezen wil hij het presidentschap naar wens kunnen omvormen en zelf een leidende functie binnen de partij behouden.


Mogelijke kandidaten

Vooral sinds de openlijke aanval van Erdoğan op de Gülen-beweging is duidelijk geworden dat er binnen de partij weinig tot geen plaats is voor andersgezinden. Het premierschap van Erdoğan heeft zich boven alles gekenmerkt door felle retoriek en sterk leiderschap. Het is dan ook moeilijk voor te stellen dat er geen conflict binnen de partij zal ontstaan wanneer Erdoğan als leider wegvalt; zijn presidentschap zal ongetwijfeld voor discussies binnen de partij zorgen. Het is hierom dat Erdoğan er alles aan zal doen om een kandidaat te kiezen die er niet alleen voor kan zorgen dat de AK Partij de nummer één partij van Turkije blijft maar die vooral ook de partij bijeen kan houden.

Één van de weinige personen die zowel landelijk als op partijniveau over meer dan voldoende draagvlak beschikt om dit te kunnen doen, is huidige president Abdullah Gül. Hij kan echter niet meteen verkozen worden omdat hij voorafgaand aan een positie als premier eerst als parlementslid gekozen dient te worden en daarvoor de landelijke verkiezingen van 2015 moet afwachten. Daar komt bij dat Gül al meerdere malen aangegeven heeft niet een marionet-positie onder Erdoğan in te willen nemen, maar het premierschap vastberaden afwijzen heeft hij nooit gedaan. Of Gül zich volledig uit de politiek zal terugtrekken is ook nog maar de vraag en zijn volgende stappen zullen dan ook voor de toekomst van de AK Partij van cruciaal belang zijn. Als Erdoğan zich verder distantieert van Gül is een breuk binnen de partij niet uit te sluiten.

Door de media werd Şahin zelf direct naar voren geschoven als dé favoriet als toekomstig partijvoorzitter. Şahin is een oude bondgenoot van Erdoğan met wie hij zijn hele politieke carrière nauw heeft samengewerkt. Bovendien staat hij in de partijstatuten direct onder Erdoğan en daarmee in de partijhiërarchie hoger dan bijvoorbeeld AK Partij woordvoerder Hüseyin Çelik (die net als Şahin vicevoorzitter van de partij is).

Favoriete namen voor het premierschap zijn onder andere voormalig Minister van Transport en Communicatie Binali Yıldırım en de Minister van Buitenlandse Zaken Ahmet Davutoğlu. Anders dan Yıldırım is Davutoğlu niet erg geliefd onder de AKP afgevaardigden, maar cruciaal is vooral wie Erdoğan naar voren schuift als opvolger.  Vicepremier Bülent Arınç heeft zich tijdens de Gezi-protesten van zomer 2013 waarschijnlijk te zacht opgesteld om in de ogen van Erdoğan nog een waardige kandidaat voor het premierschap te zijn en ook de jongere leidende partijfiguren als Ali Babacan en Mehmet Şimşek lijken zich gediskwalificeerd te hebben. In het afgelopen jaar hebben zij zich afstandelijker opgesteld tegenover premier Erdoğan, terwijl Erdoğan nu op zoek moet naar een loyale bondgenoot. Die vindt hij mogelijk in zijn huidige Minister van Justitie Bekir Bozdağ, maar die heeft zich in de ogen van veel waarnemers nog te weinig zelfstanding geprofileerd. Erdoğan zal zijn opvolger pas kiezen nadat duidelijk is hoeveel stemmen hij op 10 augustus krijgt. Om een breuk binnen de partij in de aanloop naar de presidentiële verkiezingen te voorkomen zal een naam dan ook niet voor de uitslagen officieel bekend gemaakt worden. Vooraanstaand partijlid Numan Kurtulmuş zei gisteren al dat niets Erdoğan belet om premier en algemeen partijleider te blijven tot 28 augustus, de dag waarop de toekomstige president zijn eed zal afleggen. Vooralsnog doen veel namen de ronde en wordt er uitvoerig gespeculeerd over verschillende scenario’s, die voorlopig elkaar niet uit lijken te sluiten.

Vicepremier en regeringswoordvoerder Arınç heeft inmiddels laten doorschemeren dat Gül een uitstekende keus is en dat Gül een dergelijk verzoek niet zou afwijzen. Onduidelijk is echter of het alleen om de positie als partijleider gaat of ook het premierschap. In het laatste geval zou dat kunnen betekenen dat Turkije tot aan de algemene verkiezingen in 2015 een tijdelijke premier krijgt totdat Gül het ambt bekleden kan. Een andere mogelijkheid is dat Erdoğan ervoor kiest om de verkiezingen te vervroegen, iets waar hij al meer dan eens toespelingen op gemaakt heeft.

 


[1] Zo moet elke wet door de president goedgekeurd worden, is zijn handtekening nodig voor de benoeming van bijvoorbeeld het hoofd van de politie maar ook van gouverneurs, de algemeen directeur van de staatstelevisie TRT en de Turkse Centrale Bank. Belangrijker nog: hij benoemt het hoofd van de generale staf van het leger, beslist over de inzet van de Turkse strijdkracht en is voorzitter van de Nationale Veiligheidsraad. Daarnaast benoemt de president een deel van de leden van de hogere gerechtelijke instanties en van de Raad voor Hoger Onderwijs (YÖK), ook in de nieuwe setting. 


Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...