Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Hoge verwachtingen van democratiseringspakket

26 september 2013 - Op 30 september zal premier Erdoğan een ‘democratiseringspakket’ aan het parlement presenteren. Deze langverwachte democratische hervormingen bieden hoop voor Turkse minderheden als Koerden en Alevieten. Regeringsgezinde kranten als Sabahen Yeni Şafak bestempelen het hervormingsprogramma als de ‘Tweede Stille Revolutie’ (refererend aan de ‘eerste revolutie’: de machtsovername van de AKP). Verwacht wordt dat de hervormingen zich zullen richten op enkele heikele kwesties zoals het vredesproces met de PKK, de status van de Alevieten, de niet-moslim gemeenschappen en de postmoderne coup van 1997. 

‘Wij onthouden ons niet van democratische hervormingen. Als een politieke partij die bijna verboden was, zijn wij opgekomen tegen discriminatie en beperkingen op de vrijheid van meningsuiting’, aldus de premier. Het hervormingspakket wordt gezien als een impuls voor de fragiele vredesbesprekingen met de Koerden die al negen maanden duren. In een verklaring maakte de PKK onlangs bekend de terugtrekking uit Turkije te staken omdat de Turkse overheid de beloofde stappen in het vredesproces niet had genomen. Volgens gelekte stukken bevat het pakket belangrijke, en deels ook symbolische concessies. Zo zal het voor burgers mogelijk zijn om bij overheidsdiensten de moedertaal te gebruiken en zullen de Koerdische namen van verschillende steden opnieuw worden ingevoerd. Gedurende het Turkificatie-proces hebben veel steden, zoals Tunceli, een ‘zuivere Turkse’ naam gekregen. Voorstellen tot decentralisatie van overheidsbevoegdheden en voor onderwijs in de moedertaal zouden mogelijk deel uitmaken van het pakket.

De Koerdische BDP-parlementariër Hasip Kaplan was niet zondermeer positief. ‘Onze partij heeft een plan met 25 punten ingediend. Tot nu toe is er echter te weinig toenadering gezocht door de AKP-regering.’ Ten aanzien van de kiesdrempel van 10% is Kaplan kritisch, hij wilt dat die verlaagd wordt naar 3%. De huidige drempel geeft de AKP electoraal een groot voordeel terwijl de leden van de BDP-fractie slechts als onafhankelijke kandidaten tot het parlement kunnen toetreden. Kaplan noemde ook het politiegeweld en het hardhandig neerslaan van de antiregeringsprotesten die gedurende de zomer massaal in het land waren uitgebroken. Volgens hem worden er met het democratiseringspakket geen maatregelen genomen die ‘het disproportionele politiegeweld’ in de toekomst kunnen tegengaan. ‘Het hervormingspakket heeft slechts als doel om de kritiek van de Europese Unie op Turkije te verzachten’, waarmee hij doelde op het EU-voortgangsrapport dat in oktober gepresenteerd zal worden. De conclusies van dit rapport zijn bepalend voor de eventuele heropening van de toetredingsonderhandelingen tussen Turkije en de EU.

Het democratiseringspakket zal zich naar verwachting ook richten op de verbetering van de rechten van de minderheden. Zo zou het Halki Seminarie (Grieks orthodox opleidingsklooster) dat in 1971 werd gesloten weer heropend worden. Ook  aan de eisen van de Alevieten, die naar schatting 20 tot 30% van de Turkse bevolking uitmaken, wordt tegemoetgekomen. Het gebedshuis van de Alevieten, de cemevi, zal officieel erkend worden en een juridische status verkrijgen. Ook de dedes, de religieuze leiders van de Alevi gemeenschap, zouden in loondienst van de Turkse overheid komen. De kritiek dat belastinggelden voor religieuze voorzieningen slechts aan soennitische instellingen worden toebedeeld wordt hiermee weggenomen.

Behalve hervormingen gericht op minderheden zullen er ook meer algemene hervormingen worden gepresenteerd. Voorschriften die religieuze kledingstukken in overheidsdiensten verbieden zullen worden opgeheven waardoor vrouwen met hoofddoeken in dienst kunnen treden. Daarnaast zullen er maatregelen worden getroffen om de veel bekritiseerde lange duur van voorarresten in te korten. Dezen kunnen oplopen tot meerdere jaren. Verwacht wordt dat ook haatdelicten een juridische status zullen krijgen. Deze misdrijven tegen specifieke groepen in de samenleving zullen worden opgenomen in het wetboek van strafrecht.

Met het pakket in aantocht heeft het Turkish Economic and Social Studies Foundation (TESEV) deze week een rapport uitgebracht waarin de hervormingen die de afgelopen twee jaar zijn doorgevoerd worden besproken. In het rapport wordt vermeld dat de hervormingen niet ver genoeg gaan of juist averechts werken. ‘De rechterlijke hervormingen van het Turkse rechtsstelsel zijn te beschouwen als interne herzieningen in plaats van hervormingen die het stelsel in zijn geheel hervormen’, aldus het rapport. De hervormingen van afgelopen april hebben de antiterreurwetgeving enigszins versoepelt maar niet in die mate dat leden van de politieke tak van de PKK konden worden vrijgelaten. Het rapport vermeldt verder dat het bestaan van deze antiterreurwetgeving in zichzelf al een schending is van de beginselen van de mensenrechten. Ook zijn er clausules ingevoerd die de vrijheid van meningsuiting verder inperken en die dubbelzinnige wetsartikelen ongewijzigd laten.

Het rapport sluit af met kritiekpunten die volgens journalisten ook van toepassing zijn op het aanstaande democratiseringspakket. De geringe rol van het parlement in het wetgevende proces en het gebrek aan transparantie wordt als problematisch beschouwd. Ook is het effect van de wetswijzigingen van de afgelopen jaren aan te merken als beperkt en zwak. De nieuwe wetten worden in hun uitwerking belemmerd door rechters en openbare aanklagers die de oude wetten ongewijzigd toepassen.

Begin oktober zal het democratiseringspakket gepresenteerd worden. Hoewel critici vinden dat de hervormingen niet ver genoeg gaan is de AKP hoopvol gestemd. De premier heeft inmiddels laten weten dat meerdere pakketten zullen volgen. 

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...