Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Referendum moet uitweg bieden in moeizaam grondwetproces

8 mei 2013 - Mustafa Şentop, afgevaardigde van de AK-Partij in de constitutie bemiddelingscommissie, noemt in een gesprek met de Hürriyet Daily News de drie belangrijkste redenen van de AK-Partij die ten grondslag liggen van het initiatief tot wijziging van de grondwet: “Het verwijderen van het pro-coup gehalte uit de grondwet, het vrijwaren van enige ideologische inhoud en het focussen op democratische legitimiteit in het uitvoeren van soevereiniteit.”

Op dit moment heeft de bemiddelingscommissie, waarin parlementariërs uit de verschillende partijen zitten, meer dan 100 artikelen behandeld. De partijen hebben consensus bereikt over 39 artikelen. Over de overige artikelen bestaat nog onenigheid. Vooral de belangrijke eerste artikelen blijken een bron van onenigheid in de bemiddelingscommissie. Artikel 2 stelt bijvoorbeeld dat “de Republiek Turkije een democratische, seculiere en sociale staat is, geregeerd door de rechtstaat, gericht op de concepten publieke vrede; nationale solidariteit en gerechtigheid; respect voor mensenrechten; loyaal aan het nationalisme van Atatürk en gebaseerd op de leerstellingen in de preambule.” De AK-Partij wil in dit artikel enkele wijzigingen aanbrengen, met name in het statement over Atatürk. De Nationale Volkspartij (MHP) en de Republikeinse Volkspartij (CHP) weigeren echter aan dit wetsartikel te tornen. Artikel 3 handelt over de taal, vlag, volkslied, de hoofdstad en de munteenheid.

De AK-Partij en vooral de Koerdische BDP willen hierin aanpassingen doorvoeren, met name wat betreft de gesproken taal. Opnieuw verzetten de CHP en de MHP zich tegen deze verandering. Een andere belangrijke beoogde wijziging is de overstap van een parlementair systeem naar een presidentieel systeem. Premier Erdoğan zou dan herkozen kunnen worden in de nieuwe functie van president. Dit voorstel is omstreden, omdat de nieuwe president in het huidige voorstel van de AK-Partij over meer macht en soevereiniteit zal beschikken dan nu het geval is. De kritiek op Erdoğan is dat deze beoogde wijziging puur voortkomt uit zijn persoonlijke ambitie en leidt tot een te grote concentratie van macht in één persoon. Erdoğan verwerpt die kritiek en wijst erop dat zijn voorgangers Turgut Özal en Süleyman Demirel het presidentiele systeem ook al op de agenda hebben gezet en dat het belangrijk is voor de politieke slagkracht van Turkije. De BDP ziet graag een verruiming van de autonomie voor de lokale en regionale overheden. Dit is gunstig voor de met name in het Zuidoosten van Turkije woonachtige Koerdische gemeenschap die hierdoor meer zeggenschap over haar eigen leefgebied zou krijgen.

De constitutie bemiddelingscommissie streeft naar consensus tussen de vier partijen in het Turkse parlement. Deze consensus lijkt echter onhaalbaar, omdat de CHP en de MHP niet bereid zijn hun steun te geven aan de voorgestelde wijzingen van de AK-Partij. De huidige president Abdullah Gül geeft in de pers aan dat de vier partijen te veel van elkaar verschillen omtrent de nieuw te vormen constitutie. Hij verwacht geen resultaten meer van de constitutie bemiddelingscommissie en betreurt het gebrek aan consensus in het Turkse Parlement. Een door alle vier de partijen erkende en gezamenlijk geschreven constitutie lijkt daarmee uitgesloten.

Parlementariër Şentop noemt daarom naast de bemiddelingscommissie nog twee andere opties om tot constitutiewijziging te komen. Volgens het lid van de AK-Partij is het ook een optie om te wachten tot na de algemene verkiezingen van 2015 om de Grondwet te wijzigen. Nieuwe verkiezingen zullen tot een nieuwe zetelverdeling leiden in het Turkse parlement waardoor er eventueel wel consensus bereikt kan worden of waardoor de AK-Partij een eventuele absolute meerderheid in het parlement kan behalen. Een derde optie zou volgens Şentop bestaan uit een nationaal referendum. Om een referendum uit te kunnen schrijven zijn er tenminste  330 zetels in het Turkse parlement nodig. 

Ook premier Erdoğan heeft zich eerder positief uitgelaten over de mogelijkheid van een referendum: ”Onze eigen parlementaire zetels zijn niet voldoende om de constitutie aan te passen, maar als we het eens kunnen worden met de BDP kunnen we samen aan de benodigde 330 stemmen komen in het parlement." Een week later, tijdens een bijeenkomst voor provinciale vertegenwoordigers van de AK-Partij, vertelde Erdoğan zijn partijgenoten dat “als het parlement faalt om een nieuwe constitutie te creëren, de AK-Partij het proces aan de mensen overdraagt”. Hiermee sprak Erdoğan nogmaals zijn voorkeur voor een nationaal referendum.

Op dit moment telt de AK-Partij 326 zetels in het Turkse Parlement. Dit zijn er bij stemming 325, omdat de aan de AK-Partij gerelateerde parlementsvoorzitter Cemil Çiçek de stemming voor zal zitten, waardoor diens stem komt te vervallen. Om een referendum uit te kunnen schrijven heeft de AK-Partij dus de steun van minimaal één van de andere partijen in het Turkse Parlement nodig. De MHP en de CHP lijken weer niet bereid om mee te werken aan een door de AK-Partij gedreven constitutionele verandering. De Koerdische BDP lijkt daarmee de enige overgebleven kandidaat voor de AK-Partij om het aantal van 330 stemmen te halen. De BDP heeft op dit moment 36 zetels in het Turkse parlement.

De huidige vredesonderhandelingen met de PKK zijn van groot belang voor Erdoğan. De BDP vormt de schakel in de onderhandelingen tussen de PKK en de Turkse staat. Enkele vooraanstaande parlementariërs van de BDP spreken met instemming van de regering met de in gevangenschap verkerende PKK-leider Öcalan. Als de onderhandelingen tot een goed einde gebracht worden en zullen leiden tot een terugtrekking van de PKK van Turks grondgebied zal dit een positief effect hebben op de relatie tussen de AK-Partij en de BDP.

De verwachtingen waren dat in ruil voor meer lokale autonomie en economische investeringen in het Koerdische Zuidoosten van Turkije de BDP de constitutionele wijzigingen van de AK-Partij zou steunen. De steun van de BDP voor de beoogde constitutionele wijziging lijkt echter minder groot dan gehoopt. In een interview zegt Selahattin Demirtaş, één van de roergangers van de BDP, dat zijn partij geen steun zal verlenen aan een door de AK-Partij geschreven anti-democratische constitutie. Demirtaş noemt het huidige voorstel van de AK-Partij voor een presidentieel systeem ondemocratisch, omdat in dit voorstel de nieuw gekozen president de macht heeft om het parlement te ontbinden en om rechters in de hoogste Turkse rechterlijke macht te  benoemen. Demirtaş zegt in hetzelfde  interview dat er "geen verband bestaat tussen de huidige vredesonderhandelingen tussen de PKK en de Turkse staat en het proces omtrent de nieuwe constitutie". Volgens Demirtaş zou de BDP "geen constitutie accepteren waarin gesproken wordt over autonoom Koerdistan en beschikbaar onderwijs in de Koerdische taal, maar waarin ook een artikel staat dat een autoritair presidentieel systeem promoot". Of de uitlatingen van Demirtaş deel uit maken van het politieke spel of dat de BDP achter deze standpunten blijft staan is onduidelijk.

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...