Het Turkije Instituut is sinds eind 2015 gesloten. Aanleiding tot dit besluit was het gebrek aan perspectief op nieuwe fondsen, mede in het licht van de ontwikkelingen in Turkije. De website (turkije-instituut.nl) is nog wel toegankelijk als informatiebron. Hierdoor zal althans een deel van de expertise die in de afgelopen acht jaar is opgebouwd behouden blijven.

Occupy Gezi / Free Turkey?

2 juli 2013 - Drie eclatante verkiezingsoverwinningen, 12 jaar aan de macht, premier van een van de snelst groeiende economieën, met o.m. verdrievoudiging van de (gemiddelde..!) koopkracht, regelmatig gebeld worden door de President van de VS, leiding geven aan een buitengewoon complex intern vredesproces, constant waken voor het overslaan van sektarisch geweld vanuit de buurlanden, een beetje politicus in de EU was al lang tegen zijn/haar eigen grenzen opgelopen. Zo niet de ‘macher’ van Turkije, Recep Tayyip Erdoğan, die juist zijn grenzen wil verleggen en via een in de nieuwe grondwet in te voeren presidentieel systeem een ‘Putin-tje’ tracht te doen.  

Voor dat presidentieel systeem is in het Turkse parlement vooralsnog echter geen meerderheid en wie weet, na de gebeurtenissen van de afgelopen dagen in Gezi Park ook niet meer via een referendum. Macht corrumpeert, absolute macht corrumpeert absoluut. Een illustratie van dit fenomeen was de uitspraak van de burgemeester van Ankara in de loop van zaterdag 1 juni: “Bid voor het feit dat wij in de democratie geloven. We hadden jullie ook met brute kracht kunnen verpletteren!”. Gaat dit nu over de komst van een winkelcentrum of is hier iets anders in het geding?

Want natuurlijk zijn veel Istanbuli boos dat het Taksim plein sinds begin november onbegaanbaar is, dat elke aanzet tot inspraak met de winkeliers of welk deel van de bevolking dan ook ontbreekt als het om de herbestemming van het plein en het Gezi Park gaat, dat het ene na het andere grote project over hun wordt uitgestort en dat in de dynamiek waarin het land en stad zich bevinden, elk ecologisch en historisch belangen sneuvelt in het geweld van de projectontwikkeling. 

Maar dat feit op zich brengt geen honderdduizenden in meer dan 40 steden op de been. Istanbul kent een lange traditie van over het algemeen ordentelijk verlopende demonstraties, vrijwel dagelijks op het Taksim plein en de Istiklal. Dit begon ook zo, met een overzichtelijk groepje van 40 overwegend jonge milieuactivisten. Maar dankzij het buitenproportionele machtvertoon van de politie en de arrogantie van de reacties uit Ankara sloeg in 48 uur tijd de vlam in de pan. Gevoed door de frustratie over het onvermogen van de politiek om op te komen voor de belangen van hen die niét op de AKP hebben gestemd. Deze andere helft van Turkije heeft het gevoel dankzij het principe van ‘winner takes all’ steeds meer gemarginaliseerd te worden. Zoals lange tijd ook het electoraat dat nu aan de beurt is na de marges van de Turkse samenleving was gedrongen. Een hopeloos verdeelde en krachteloze oppositie (drie partijen, goed voor bij elkaar 224 van 550 parlementaire zetels, die op bijna geen enkel dossier met elkaar door één deur kunnen) ziet toe hoe een regering waarvan sommige leden de indruk wekken vanuit wraakmotieven te handelen, het ene na het andere wetsvoorstel door het parlement jaagt. En dat doet pijn, want in de visie van de demonstranten verandert Turkije snel en geruisloos en wat hen betreft niet ten goede. 

De anti-alcoholwet die een week eerder door het parlement werd goedgekeurd, was de bekende druppel. Aanleiding voor onder anderen Haşim Kiliç president van het Constitutionele Hof, de regering te waarschuwen rekening te houden met de uiteenlopende levensstijlen die Turkije nu eenmaal heeft. “Het beschermen van minderheden is een verdienste’ aldus Kiliç. Maar dat is in Turkije beslist geen politieke main stream opvatting. Aan de macht zijn is vooral ‘doorpakken’, daarbij rekening houden met gevoeligheden van de ‘anderen’ is geen verdienste waar je in Turkije veel stemmen mee wint. En dat is de grootste weeffout van de republiek, die immers een Ebru-mengeling erfde van meer dan 40 verschillende etnische, religieuze en levensbeschouwelijke groeperingen, die ook na 90 jaar Republiek nog van zich doen spreken. En wordt er openlijk aan die heterogeniteit getornd, dan grijpt nu niet langer het leger in, maar worden net als elders met behulp van moderne communicatiemiddelen medestanders in binnen- en buitenland gemobiliseerd. Dat er in Turkije geen alternatief is voor de AKP en dat Erdoğan in staat is om nog lange tijd zijn stempel te drukken doet daarbij voor de demonstranten niet ter zake. 33 Jaar na de laatste staatsgreep wil een groeiende groep Turken een echte, participerende vorm van democratie en niet louter een opeenvolging van partijen die uiteindelijk allemaal zonder uitzondering het groepsbelang en het nationaal belang met elkaar verwarren.

Lily Sprangers,
Directeur Turkije Instituut

Blogs

Turkije Instituut sluit zijn deuren
Turkije Instituut sluit zijn deuren
Nieuw Turks kabinet, Turkse rechtsstaat verder onder druk
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Turkije haalt Russisch vliegtuig neer, internationale coalitie tegen Daesh/IS lijkt te klappen
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Voortgangsrapport 2015: EU tikt Turkije op de vingers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Aan het roer: de grondwet en de economie als AKP's hoofdpijndossiers
Lees meer...